Praca finansowana przez Uniwersytet Medyczny w Łodzi – praca własna 502-12-767.

WSTĘP

Dermatoskopia służy do przyżyciowego badania zmian skórnych, ale jej zastosowanie znacznie się rozszerza [1]. Powiększenie optyczne zwiększa precyzyjność diagnozy w przypadku zmian barwnikowych, jak i pomaga w analizie zmian niemelanocytowych [2]. Ponadto, wykorzystuje się tu również ocenę kapilaroskopową w chorobach układowych tkanki łącznej, w stanach zapalnych, w łuszczycy, chorobach o wysokim potencjale transformacji, jak i nowotworowych skóry [3-5].

Dotychczas opisano kilka morfologicznych typów układów naczyń krwionośnych w obrazie dermatoskopowym, tj: naczynia gałązkowate, kropkowate, linijne, przecinkowate, kłębkowate, nieregularne, naczynia o typie spinki do włosów czy korony [6, 7]. Pojawienie się niektórych układów w zmianie jest charakterystyczne dla danej jednostki chorobowej, tak więc naczynia poskręcane, drzewkowate mogą występować w zapaleniu skórno-mięśniowym, toczniu rumieniowym układowym lub ogniskowym, naczynia kłębkowate – w łuszczycy, a naczynia meandrowate o nieregularnym przebiegu często są wykładnikiem neoangiogenezy [8].

Celem pracy był opis obrazu dermatoskopowego oraz ocena kapilaroskopowa zmian liszaja płaskiego.

MATERIAŁ I METODY

W badaniu udział wzięło 35 pacjentów (25 kobiet, 10 mężczyzn), u których klinicznie rozpoznano postać siateczkową liszaja płaskiego błony śluzowej jamy ustnej. Z badań dodatkowych wykonano kliniczny test Schillera. Średnia wieku pacjentów wyniosła 61,5±8,2 (52 do 68 lat) dla kobiet i 64,1±5,8 (58 do 69 lat) dla mężczyzn. Badania internistyczne oraz hematologiczne nie wykazały odchyleń od normy, również ocena w kierunku HBV i HCV była ujemna.

Oceny zmiany i miejsca klinicznie zdrowego wokół niej dokonywano za pomocą dermatoskopu DermLite II Hybrid M (3Gen).

U każdego pacjenta wykonano pomiary w trzech różnych miejscach zmiany i obok niej. Drobne naczynia krwionośne liczono pod powiększeniem 200x na danym obszarze w następujący sposób: w zmianie liszaja – poszczególne punkty aktywne i krótkie odcinki; w obszarach przylegających do zmiany – każdą pętlę drobnego naczynia osobno. Sporządzano dokumentację fotograficzną aparatem Canon Powershot A720 przyłączonym do urządzenia tuleją (52 mm).

Wyniki prezentowane są jako średnia ± odchylenie standardowe. Analizy statystycznej dokonano za pomocą testu Mann-Whitney`a.

Badanie przeprowadzono w zgodzie z wytycznymi Deklaracji Helsińskiej (wersja 2002). Badanie zostało zaakceptowane przez Komisję Bioetyki UM w Łodzi.

WYNIKI

Dermatoskopia zmian liszaja płaskiego błony śluzowej jamy ustnej uwidoczniła cechy niedostrzegalne gołym okiem. Najczęstszymi strukturami były białe prążki obserwowane u 34 osób (97%), które niekiedy rozmywały się w białe welony u 19 zbadanych (54%). We wszystkich przypadkach czerwone pola ograniczone były zmianami białymi lub pozostawały w bezpośrednim kontakcie z klinicznie zdrowym fragmentem błony śluzowej.

W obrębie czerwonych pól obserwowano drobne naczynia krwionośne w postaci kropek (76%), krótkich równoległych linii (81%) i pętli (51%), układające się dość regularnie. W klinicznie zdrowej części błony śluzowej nie obserwowano prążków, a naczynia krwionośne układały się w siateczkę, której nieregularność była największa w obrębie warg. Nie obserwowano tu aktywnych kapilar. W zmianach liszaja liczba drobnych naczyń była statystycznie wyższa niż poza zmianą (p<0.05). Dane na ten temat przedstawiono w tabeli I.

WNIOSKI

Białe prążki były jednoznacznie oceniane w badaniu klinicznym jako siateczka Wickhama, choć ich przejście w welonowate struktury zaznaczało się dopiero pod optycznym powiększeniem. Ewolucja zmiany liszaja płaskiego pokazuje, że w początkowych etapach pasma siateczki nie są widoczne gołym okiem, ale można je zaobserwować w badaniu dermatoskopem [9]. Układ drobnych naczyń był najbardziej charakterystyczną cechą obserwowaną w badaniu dermatoskopowym. Najczęściej liszajowi towarzyszyły naczynia o typie linii i kropek, co było zbieżne z wynikami badań dla skórnej postaci choroby [10]. Obraz kapilaroskopowy znacznie różnił się od obszarów błony śluzowej o klinicznie zdrowym wyglądzie, co sugeruje, iż naczynia w formie kropek i krótkich linii mogą być rozpatrywane jako wyraz procesu zachodzącego w zmianie. W zakresie następowania po sobie sekwencji układów naczyniowych w progresji liszaja płaskiego błony śluzowej dalsze badania są konieczne.

Należy podkreślić aspekt praktyczny badania dermatoskopowego pacjentów z liszajem płaskim. Badanie to nie zastąpi oceny klinicznej i histopatologicznej, ale może wspomóc ją zwłaszcza na wczesnych etapach choroby. Ponadto, niektórzy autorzy wskazują na pozytywny psychologiczny efekt placebo u pacjentów zbadanych dermatoskopem [10].

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    Lee J.B., Hirokawa D.: Dermatoscopy: Facts and controversies. Clin Dermatol 2010; 28: 303-310.

2.    Zalaudek I., Argenciano G., Leinweber B., Citarella L., Hoffman-Wellenhof R., Malvehy J., Puig S., Pizzichetta M.A., Thomas L., Soyer H.P., Kerl H.: Dermoskopia w chorobie Bowena. Dermatologica 2006; 6: 48-55.

3.    Pizzichetta M.A., Canzonieri V., Massarut S., Baresic T., Borsatti E., Menzies S.W.: Pitfalls in the dermoscopic diagnosis of amelanotic melanoma. J Am Acad Dermatol 2010; 62: 893-894.

4.    Caresana G., Giardini R.: Dermoscopy-guided surgery in basal cell carcinoma. J Eur Acad Dermatol Venereol 2010; 24: 1395-1399.

5.    Lopez-Tintos B.O., Garcia-Hidalgo L., Orozco-Topete R.: Dermoscopy in active discoid lupus. Arch Dermatol 2009; 145: 358.

6.    Argenziano G., Zalaudek I., Corona R., Sera F., Cicale L., Petrillo G., Ruocco E., Hofmann-Wellenhof R., Soyer H.P.: Vascular structures in skin tumors: a dermoscopy study. Arch Dermatol 2004; 140: 1485-1489.

7.    Sakakibara A., Kamijima M., Shibata S., Yasue S., Kono M., Tomita Y.: Dermoscopic evaluation of vascular structures of various skin tumors in Japanese patients. J Dermatol 2010; 37: 316-322.

8.    Kamińska-Winciorek G.: Dermatologia cyfrowa. Wyd. Cornetis. Wrocław 2008: 85-100.

9.    Vázquez-López F., Gómez-Díez S., Sánchez J., Pérez-Oliva N.: Dermoscopy of active lichen planus. Arch Dermatol 2007; 143: 1092.

10.    Vázquez-López F., Manjón-Haces J.A., Maldonado-Seral C., Raya-Aguado C., Pérez-Oliva N., Marghoob A.A.: Dermoscopic features of plaque psoriasis and lichen planus: new observations. Dermatology 2003; 207: 151-156.

..............................................................................................................................................................

Adres do korespondencji:

Sebastian Kłosek
Zakład Periodontologii i Chorób
Błony Śluzowej Jamy Ustnej
Katedra Chirurgii Stomatologicznej
i Periodontologii UM
Szpital Kliniczny Nr 6
92-213 Łódź, ul. Pomorska 251
tel./fax: 42 675 75 40
e-mail: ganbaro@gmail.com

Pracę nadesłano: 12.01.2011 r.
Przyjęto do druku: 18.02.2011r.