WSTĘP

Ból pooperacyjny towarzyszący procedurom chirurgii jednego dnia trudno poddaje się obserwacji i w rezultacie jest słabo dotychczas zbadany, gdyż pacjenci są wypisywani ze szpitala do domu. Dlatego postępowanie przeciwbólowe powinno być zarówno skuteczne, jak i możliwie najbezpieczniejsze dla chorego, który pozostaje w domu poza kontrolą personelu medycznego, a czasem w ogóle bez opieki [1]. Celowe zatem staje się wybieranie metod i środków pod kątem prostoty stosowania, np. doustnych z minimalnym ryzykiem poważnych efektów niepożądanych [2].

Celem pracy była ocena subiektywnych odczuć bólowych pacjentów operowanych w procedurach chirurgii jednego dnia.

MATERIAŁ I METODY

Obserwacją kliniczną 2-letnią objęto 684 chorych (446 kobiet i 238 mężczyzn) poddanych różnym zabiegom z zakresu chirurgii stomatologicznej w procedurach jednodniowych. Wiek chorych wahał się od 18 do 76 lat. Do zabiegu w trybie chirurgii jednego dnia kwalifikowano chorych należących do I grypy wg ASA – tj. ogólnie zdrowych pacjentów bez obciążeń układowych, lub II grupy – tj. chorych z nieznacznie zaznaczoną chorobą układową bez niewydolności tego układu.

Pacjenci przed planowanym zabiegiem nie otrzymywali premedykacji oraz nie przyjmowali leków przeciwbólowych. Natomiast po zakończonym leczeniu chorym zlecano osłonę antybiotykową oraz Butapirazol.

Do oceny subiektywnych odczuć bólowych u leczonych pacjentów zastosowano wizualno-analogową skalę VAS (ryc. 1). Jest to pięciostopniowa skala o długości 100 mm, której lewy brzeg oznacza brak bólu, zaś prawy brzeg ból bardzo silny.

Podział pięciostopniowej skali bólu VAS był następujący:

• 0-2 – bardzo słaby (0-20),

• 3-4 – słaby (21-40),

• 5-6 – średni (41-60),

• 7-8 – silny (61-80),

• 9-10 – bardzo silny (81-100).

Pacjentom po zabiegu podawana była skala bez podziałki. Określanie subiektywnych odczuć bólowych chorego dokonywano prosząc go o przesunięcie suwaka skali wzdłuż linii i zatrzymanie go w miejscu odpowiadającemu poziomowi bólu. Obserwacje dotyczyły nasilenia bólu w spoczynku i podczas ruchu, a także wpływu dolegliwości bólowych na odpoczynek nocny i sen.

WYNIKI

Spośród 684 leczonych chorych subiektywne odczucia bólowe w 1. i 2. dobie po zabiegu zgłosiło 79 osób, na poziomie VAS-3 i VAS-4 (tab. I). Ból utrzymywał się przez 1-3 godziny po zabiegu. Badani nie przyjmowali żadnego leku przeciwbólowego, tłumacząc to niechęcią do zażywania leków w ogóle i obawą przed ich niepożądanym działaniem.

DYSKUSJA

Rozległość czy tryb operacji nie jest jedynym czynnikiem determinującym wystąpienie powikłań pooperacyjnych. Jednym z poważniejszych jest ból i jego implikacje [3]. Bólowi zarówno ostremu, jak i pooperacyjnemu poświęca się wiele uwagi. Temat ten poruszany jest nie tylko wśród anestezjologów, lecz także w mediach oraz na konferencjach naukowych. Ostry ból, który nie jest leczony, wpływa na wiele reakcji patofizjologicznych organizmu. Należą do nich: niedokrwienie mięśnia sercowego, niedotlenienie spowodowane hipowentylacją, odruchowy wzrost napięcia mięśniowego, tzw. obrona mięśniowa – co doprowadza do unieruchomienia pacjenta lub zmniejszenia jego aktywności ruchowej w domu i opóźnia powrót do normalnych dla niego czynności. Na stopień odczuwania bólu przez chorego wpływa lokalizacja rany pooperacyjnej, rozległość zabiegu, stopień traumatyzacji tkanek, kierunek cięcia, pooperacyjny poziom endogennych opioidów, poziom lęku oraz stopień świadomości chorego związany z czekającymi go dolegliwościami bólowymi. Ból jest zjawiskiem subiektywnym, a na odczuwanie bodźców bólowych bardzo silny wpływ mają emocje [4].

Ostry ból wpływa na wiele reakcji patofizjologicznych organizmu

Kwosek i wsp. [5] są zdania, że ból może być opisany wyłącznie przez chorego, a stopień jego natężenia oceniany za pomocą różnych skal, które również mają charakter subiektywny. Według autorów do najczęściej używanych skal oceny bólu należą: opisowe, wizualne i numeryczne. W badaniach własnych zastosowano wizualno-analogową skalę VAS.

W przeprowadzonych przez nas badaniach, po zabiegach wykonywanych w procedurach chirurgii jednego dnia, 11,5% chorych odczuwało ból pooperacyjny określając jego natężenie wg skali VAS na poziomie 3 i 4. Trwał on krótko, od 1 do 3 godzin po zabiegu, a chorzy byli w stanie znieść ten ból bez zażywania leków. Badania te są zgodne z doniesieniami Ravala [6], który stwierdził, że 65% chorych po zabiegach w procedurach chirurgii jednego dnia, odczuwa jedynie ból łagodny. Podobne wyniki uzyskali Misiak i wsp. [7] podając 63% pacjentów, którzy odczuwali natężenie bólu wg skali VAS na poziomie 1-5. Natomiast według innych autorów [8] odsetek ten wynosi 17-20%. Wartości te są różne, co jest uzależnione od rodzaju wykonywanych zabiegów.

WNIOSEK

Chorzy po zabiegach poddani procedurom chirurgii jednego dnia odczuwają ból słaby lub nie odczuwają go wcale.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    Gierczyński J., Gołowkin W., Strojek A.: Farmakoekonomia w anestezjologii. Anes Int Ter 1999; 31: 135-137.

2.    Ben-David B., Baune-Goldstein U., Goldie Z.: Is preoperative ketorolac a useful adjunct to regional anesthesia for inguinal herniogrhaphy? Acta Anaesth Scand 1996; 40: 358-363.

3.    Chaurin M.: State of the art of pain treatment following ambulatory surgery. Eur J Anaesth 2003: 2: 28-36.

4.    Wilmore D., Kehlet H.: Management of patients in fast track surgery. BMJ 2001; 322: 473-476.

5.    Kwosek A., Zajączkowska-Drużba K., Daszkiewicz A., Foryś D., Miziołek H.: Zasady postępowania w łagodzeniu bólów pooperacyjnych po zabiegach w systemie chirurgii jednego dnia. Prob Med Rodz 2006; 8: 29-34.

6.    Raval N.: Surgery of postoperative analgesia following ambulatory surgery. Acta Anaest 1998; 2: 50-52.

7.    Misiak M., Jarosz J., Symoides M., Kamińska B.: Ocena skuteczności leków dostępnych bez recepty w leczeniu bólu pooperacyjnego w chirurgii jednego dnia. Ort Trau Reh 2001; 3: 426-429.

8.    Chung F., Ritchie E., Su J.: Postoperative pain in ambulatory surgery. Anesth Anal 1997; 85: 8008-8016.

..............................................................................................................................................................

Adres do korespondencji:

Monika Cyl
Zakład Chirurgii Stomatologicznej
Uniwersytecki Szpital Kliniczny Nr 6 UM
92-213 Łódź, ul. Pomorska 251

Pracę nadesłano: 05.01.2011 r.
Przyjęto do druku: 16.02.2011 r.