Lekarz, jak i lekarz dentysta, może nie podjąć lub odstąpić od leczenia pacjenta. Warunki niepodjęcia lub odstąpienia od leczenia określa art. 38 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 136, poz. 857 z późn. zm.) – dalej u.z.l.l.d.

Podstawowym warunkiem takiego zachowania lekarza lub lekarza dentysty jest ustalenie przez niego, że w danym przypadku nie zachodzi przypadek niecierpiący zwłoki, o którym mowa w art. 30 u.z.l.l.d. Zgodnie z tym przepisem, lekarz (lekarz dentysta) ma obowiązek udzielać pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, oraz w innych przypadkach niecierpiących zwłoki.

Jeżeli w ocenie lekarza (lekarza dentysty) nie zachodzi taki przypadek, może on nie podjąć leczenia, dla którego to zachowania przepisy ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty nie określają żadnych dodatkowych wymogów, z wyjątkiem przypadku, gdy lekarz (lekarz dentysta) wykonuje zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby. Wówczas jest on zobowiązany uzyskać uprzednio zgodę swojego przełożonego (bezpośredniego przełożonego lub kierownika zakładu opieki zdrowotnej), a za niepodjęciem leczenia muszą przemawiać poważne powody (art. 38 ust. 3 u.z.l.l.d.).

Natomiast odstąpienie od (kontynuacji) leczenia jest uzależnione od spełnienia poniższych przesłanek, przy generalnym założeniu, że w danej sytuacji faktycznej nie występuje przypadek niecierpiący zwłoki, a mianowicie lekarz (lekarz dentysta):

1) odpowiednio wcześniej uprzedził pacjenta (jego przedstawiciela ustawowego, opiekuna faktycznego) o zamiarze odstąpienia od leczenia;

2) wskazał pacjentowi (jego przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi faktycznemu) realne możliwości uzyskania danego świadczenia u innego lekarza (lekarza dentysty) lub w innym zakładzie opieki zdrowotnej;

3) uzasadnił i odnotował w dokumentacji medycznej fakt odstąpienia od leczenia;

4) uzyskał uprzednio zgodę swojego przełożonego (bezpośredniego przełożonego lub kierownika zakładu opieki zdrowotnej), a za niepodjęciem leczenia przemawiają poważne powody – w przypadku, gdy wykonuje on zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby.

Przesłanki określone w pkt 1-3 zostały określone w art. 38 ust. 2 i 4 u.z.l.l.d., a przesłanka z pkt 4 wynika z art. 38 ust. 3 u.z.l.l.d.

Wymóg uzyskania zgody przełożonego w przypadku lekarza (lekarza dentysty) zatrudnionego w zakładzie opieki zdrowotnej na podstawie stosunku pracy powiązany jest z obowiązkiem zakładu opieki zdrowotnej wynikającym z art. 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 z późn. zm.), zgodnie z którym zakład opieki zdrowotnej nie może odmówić udzielenia świadczenia zdrowotnego, jeżeli osoba zgłaszająca się do zakładu opieki zdrowotnej potrzebuje natychmiastowego udzielenia świadczeń zdrowotnych ze względu na zagrożenie życia lub zdrowia.

Na aprobatę zasługuje pogląd wyrażony w literaturze, że powody odmowy podjęcia lub odstąpienia od leczenia powinny być interpretowane przez pryzmat art. 7 Kodeksu Etyki Lekarskiej, zgodnie z którym lekarz może nie podjąć się lub odstąpić od leczenia chorego w szczególnie uzasadnionych przypadkach, z wyjątkiem przypadków niecierpiących zwłoki. Ograniczenie możliwości odmowy leczenia do szczególnie uzasadnionych przypadków dotyczy wszystkich lekarzy (lekarzy dentystów), niezależnie od formy wykonywania zawodu i odnosi się zarówno do odmowy podjęcia leczenia, jak i jego kontynuacji. Pozostawienie lekarzowi (lekarzowi dentyście) „nieograniczonej swobody (prawa) do odmowy leczenia (z wyjątkiem przypadków niecierpiących zwłoki) pozostawałoby (...) w sprzeczności z powołaniem i misją tego zawodu oraz postrzeganiem go jako zawodu zaufania publicznego. W sytuacji, gdy lekarz na rynku świadczeń zdrowotnych ma pozycję monopolisty (przyp. tzn. nikt kto nie jest lekarzem nie może wykonywać tych świadczeń), nie dawałoby pacjentowi gwarancji realizacji jego prawa do ochrony zdrowia” (Zielińska E. [W:] Zielińska E. (red.): Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Komentarz. Wyd. Wolters Kluwer Polska, 2008).

Odpowiedzi udzielono 18 marca 2011 r.