Poradnik Stomatologiczny, 2011,XI,3; 112-115

Pozostawione torbiele korzeniowe po usunięciu zębów

Mateusz Tarazewicz*, Anna-Maria Szyperska, Anna Janas

Zakład Chirurgii Stomatologicznej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego Nr 6 Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

  • Ryc. 1. Na zdjęciu pantomograficznym widoczne jednolite przejaśnienie o gładkich zarysach, ostro odgraniczone od otaczającej kości
  • Tab. I. Okres jaki upłynął od ekstrakcji zęba
  • Tab. II. Powody zgłoszenia się chorych
  • Tab. III. Umiejscowienie zmian w szczęce
  • Tab. IV. Umiejscowienie zmian w żuchwie

Wstęp: Najczęstszym wskazaniem do usunięcia zęba jest próchnica, która może spowodować duże zniszczenie twardych tkanek zęba. Celem pracy była analiza retrospektywna przypadków pozostawionych torbieli po usunięciu zębów.

Materiał i metody: Roczną obserwacją kliniczną objęto 97 pacjentów, leczonych z powodu torbieli powstałych po usunięciu zęba poza naszym zakładem. Głównym wskazaniem do leczenia był ból w okolicy usuniętego zęba u 15 osób, powtarzające się stany zapalne w 30 przypadkach oraz rozdęcie kości u pozostałych pacjentów. U wszystkich pacjentów wykonano 1-etapowe leczenie.

Wyniki: U wszystkich pacjentów na podstawie badania histopatologicznego stwierdzono torbiel korzeniową.

Wniosek: Pozostawiona ziarnina w zębodole po usunięciu zęba ulega przekształceniu w torbiel korzeniową.

Praca finansowana przez Uniwersytet Medyczny w Łodzi w ramach działalności statutowej nr 503/2-163-01/503-01

WSTĘP

Najczęstszym wskazaniem do usunięcia zęba jest próchnica, która może spowodować duże zniszczenie twardych tkanek zęba. W takich przypadkach odtwarzanie ich za pomocą wypełnień, koron czy zębów ćwiekowych jest często niemożliwe. Następstwa próchnicy w postaci schorzeń, ozębnej i okostnej są wskazaniem do usunięcia zęba wówczas, gdy leczenie zachowawcze nie rokuje powodzenia [1].

Celem pracy była analiza retrospektywna przypadków pozostawionych torbieli po usunięciu zęba.

MATERIAŁ I METODY

Roczną obserwacją kliniczną objęto 97 pacjentów (63 mężczyzn i 34 kobiet), leczonych z powodu pozostawionych torbieli, powstałych po usunięciu zęba poza naszym zakładem. Wiek chorych wahał się od 31 do 72 lat. Okres, jaki upłynął od ekstrakcji zębów wahał się od 12 miesięcy do 3-4 lat. U 11 (11,3%) osób obejmował 2 miesiące, u 6 (6,1%) chorych 3 miesiące, zaś u 23 (23,7%) pacjentów 5 miesięcy. Natomiast okres 3-letni dotyczył największej liczby chorych – 32 (32,9%), a 4 letni – 25 (28,8%) osób (tab. I).

Głównymi powodami zgłaszania się pacjentów do leczenia w naszym zakładzie był ból u 15 (15,4%) osób, powtarzające się stany zapalne w 30 (30,9%) przypadkach oraz rozdęcie kości w pozostałych przypadkach (tab. II). Ze względu na powyższe objawy, chorzy byli leczeni antybiotykami oraz lekami przeciwbólowymi.

W badaniu klinicznym obserwowano u wszystkich pacjentów wygojone zębodoły.

Na wykonanych zdjęciach pantomograficznych stwierdzono jednolite przejaśnienie o gładkich zarysach, ostro odgraniczone od otaczającej kości o różnej wielkości (ryc. 1). Lokalizacja zmian w zakresie szczęki dotyczyła zębów siecznych w 6 (22%) przypadkach, przedtrzonowych u 9 (35%) chorych, zaś trzonowych u 12 (44%) pacjentów (tab. III). Natomiast w żuchwie ich umiejscowienie obejmowało u 13 (19%) osób okolicę zębów siecznych, w 10 (14%) przypadkach przedtrzonowych, a trzonowych u 47 (67%) pacjentów (tab. IV).

Na podstawie powyższych badań stawiano wstępne rozpoznanie kliniczne: torbiel korzeniowa, lecz o ostatecznym rozpoznaniu decydował wynik badania histopatologicznego pobranych wycinków. Zostały one wykonane w Katedrze Patomorfologii UM w Łodzi.

Pacjentom przedstawiono plan leczenia chirurgicznego i po uzyskaniu pisemnej zgody, wyznaczono termin zabiegu.

We wszystkich przypadkach pozostawionych torbieli korzeniowych wykonano 1-etapowe leczenie w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym – w zależności od wielkości zmian, które przesłano do badania histopatologicznego. Przebieg śród- i pooperacyjny był bez powikłań.

W badaniach kontrolnych wykonanych po 2 i 5 miesiącach od zabiegu nie stwierdzono dolegliwości bólowych i zapalnych u leczonych pacjentów.

WYNIKI

Badanie histopatologiczne we wszystkich przypadkach potwierdziło wstępne rozpoznanie kliniczne: torbiel korzeniową, co umożliwiło wykluczenie innych zmian patologicznych, które mogłyby manifestować podobne objawy.

DYSKUSJA

Torbiel (cystis) jest to jama jedno- lub wielokomorowa wypełniona płynem. Ma kształt sferyczny i wykazuje tendencję do powolnego, lecz ekspansywnego wzrostu. Wzrost torbieli jest wielokierunkowy, stały i zgodny z prawem Pascala. Zazwyczaj tworzą się pojedynczo, z wyjątkiem niektórych stanów chorobowych, w których obserwuje się ich mnogie występowanie – zespół Gorlina-Goltza [2].

Torbiele korzeniowe umiejscawiają się zwykle dookoła wierzchołka korzenia bądź w bezzębnej szczęce lub żuchwie w miejscu, w którym tkwił usunięty ząb [3].

U 97 leczonych przez nas pacjentów stwierdzono jej obecność w zębodole po usunięciu zęba. Nastąpiło to wówczas, gdy ząb przyczynowy został usunięty, lecz w zębodole pozostawiony został ziarniniak lub też jego część. Natomiast okres, jaki minął od momentu usunięcia zęba do wystąpienia objawów klinicznych rozwijającej się torbieli, był niekiedy długi i obejmował 3-4 lata. Z tego powodu zarówno pacjent, jak również lekarz nie wiązali obecnie występujących zmian z usuniętym poprzednio zębem, który stanowił pośrednią przyczynę torbieli. Dlatego kolejnym etapem po usunięciu zęba jest łyżeczkowanie zębodołu, które ma na celu usunięcie ziarniny i sprawdzenie, czy usunięty ząb nie jest przyczyną torbieli korzeniowej. Pozostawienie w zębodole ziarniny może być powodem krwawienia i bólów, a ziarniniak może ulec przekształceniu w torbiel korzeniową, co stwierdzono u leczonych chorych.

Jak wynika z piśmiennictwa [4] ta patologiczna zmiana może być wykrywana w każdym wieku, najczęściej u osób między 20. a 60. rokiem życia, ze szczytem wykrywalności w trzeciej i szóstej dekadzie życia. Spostrzeżenia te są zgodne z naszymi obserwacjami.

Według Drozdzowskiej i wsp. [5] torbiele korzeniowe powstają najczęściej przy wierzchołkach siekaczy szczęki i żuchwy, rzadziej przy zębach trzonowych dolnych. Natomiast w zebranym przez nas materiale klinicznym zależności te kształtują się nieco inaczej, gdyż najczęstsze występowanie tych zmian stwierdzono w obrębie zębów trzonowych żuchwy. Są one zgodne z wynikami podanymi przez Pawlaka i wsp. [4]. Autorzy na podstawie 166 leczonych pacjentów, stwierdzili najczęstsze umiejscowienie torbieli korzeniowej w obrębie zębów trzonowych. 

Koszowski i wsp. [6] podają, że ostateczne rozpoznanie torbieli ustala się na podstawie następujących badań: klinicznego, radiologicznego i histopatologicznego, które powinno być decydujące. Powyższe procedury medyczne zostały wykonane u opisywanych pacjentów.

Leczenie torbieli polega na doszczętnym jej wyłuszczeniu, ponieważ usunięcie jej w całości zapobiega wznowie procesu chorobowego lub metaplazji nowotworowej torbieli, która może szerzyć się w kierunku raka płaskonabłonkowego, guza mieszanego, zębopochodnego guza gruczolakowatego, raka śluzówkowo­-
-naskórkowego i szkliwiaka [7].

WNIOSEK

Pozostawiona ziarnina w zębodole po usunięciu zęba ulega przekształceniu w torbiel korzeniową.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.     Jankowska-Antczak E., Szostak D., Wojtowicz A.: Przyczyny usuwania zębów stałych u mieszkańców Warszawy i okolic. Badanie porównawcze. Nowa Stomat 2004; 1: 17-19.

2.     Kryst L.: Postępowanie z torbielami w gabinetach stomatologicznych. Mag Stomat 2001; 5: 66-67.

3.     Siciarz A., Grzesiak-Janas G., Białkowska-Głowacka J., Włodarczyk Z.: Znaczenie zdjęcia pantomograficznego we wczesnym wykrywaniu torbieli kostnych szczęki i żuchwy. Twój Prz Stomat 2006; 5: 10-11.

4.     Pawlak W., Kubasiewicz-Ross P., Pałka Ł., Zarzycki R.: Torbiele kości szczęk leczone w Klinice Chirurgii Szczękowo-Twarzowej Akademii Medycznej we Wrocławiu w latach 2004-2007. Dent Med Probl 2009; 1: 49-53.

5.     Drozdzowska B., Czulak-Cyskowska J., Stolecka D., Krywult A.: Torbiele zębopochodne w aspekcie kliniczno-patologicznym. Stomat Współcz 2009; 6: 33-37.

6.     Koszowski R., Śmieszek-Wilczewska J., Bubiłek-Bogacz A.: Zaniechanie badania radiologicznego i jego niewłaściwa interpretacja przyczyną powikłań w leczeniu stomatologicznym. Mag Stomat 2009; 4: 30-34.

7.     Tomczyk-Wziątek A., Cieślik T.: Metody leczenia dużych torbieli żuchwy – przegląd piśmiennictwa. Mag Stomat 2008; 3: 36-40.

..............................................................................................................................................................

Adres do korespondencji:

Mateusz Tarazewicz

Zakład Chirurgii Stomatologicznej
Uniwersytecki Szpital Kliniczny
Nr 6 UM
92-213 Łódź, ul. Pomorska 251
tel.: 42 675 74 96


Pracę nadesłano: 28.01.2011 r.
Przyjęto do druku: 04.03.2011 r.