WSTĘP

Prowadzone badania w wybranej grupie osób pozwoliły na ocenę braków zębowych w zależności od miejsca zamieszkania wśród pacjentów zgłaszających się do Zakładu Protetyki UM w Lublinie w celu leczenia protetycznego. Proponowano im wykonanie protez całkowitych lub częściowych osiadających refundowanych przez NFZ. Ocena braków zębowych u wybranych pacjentów w wieku 40-90 lat pozwoliła określić stan uzębienia w zależności od miejsca zamieszkania. Badani pochodzili z trzech regionów: z dużego miasta (Lublin), z małego miasta oraz ze środowiska wiejskiego. W analizie uwzględniono klasyfikację Galasińskiej i Eichnera. Dało to możliwość porównania braków zębowych w poszczególnych łukach zębowych i ocenę brakujących stref podparcia. Większość pacjentów zgłaszających się do Zakładu Protetyki wymagała leczenia protezami całkowitymi. Ci zaś, którym proponowano uzupełnienia częściowe osiadające, byli informowani o możliwości i zaletach uzupełnienia istniejących braków protezami szkieletowymi. Mimo to, z przyczyn finansowych, wybierano uzupełnienia refundowane przez NFZ.

MATERIAŁ I METODY

Badaniem objęto 100 osób (61 kobiet i 49 mężczyzn), w wieku 40-90 lat, zgłaszających się do Stomatologicznego Centrum Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Lublinie od lipca do listopada 2010 roku, celem leczenia protetycznego. Dane dotyczące braków uzębienia pochodziły z „Kart kwalifikacyjnych na wykonanie uzupełnień protetycznych 2007-2010”. Karta badania zawierała następujące informacje: imię i nazwisko pacjenta, pesel, wiek, płeć, miejsce zamieszkania, zawód badanego, nr karty, datę badania, diagram zębowy, przebyte leczenie, choroby współistniejące i uwagi ogólne, proponowane leczenie.

Zebrane dane opracowano w systemie 0/1 przy pomocy programu Microsoft Office Excel 2007.

Badaną populację podzielono na 3 grupy wiekowe, względem których analizowano występujące w uzębieniu braki:

1. 40-55 (27 osób),

2. 56-70 (48 osób),

3. 71-90 (25 osób).

Wyniki badań zostały przedstawione na wykresach.

WYNIKI

Występowanie braków zębowych w zależności od płci

Rozkład braków zębowych u kobiet i mężczyzn przedstawia się nieco inaczej. Najgorszy stan uzębienia występował u kobiet wiejskiego pochodzenia (87,24% utraconych zębów), najlepszy natomiast u mieszkanek małego miasta (72,40% utraconych zębów).

Mężczyzn mieszkających w mieście charakteryzowały większe braki niż mieszkańców wsi. Mimo nieznacznych różnic u obu płci występował wysoki odsetek braków zębowych (ryc. 1).

Występowanie braków zębowych w zależności od wieku

Z analizy wykresu przedstawionego na rycinie 2 wynika, że największa ilość utraconych zębów dotyczy pacjentów pochodzących ze środowiska wiejskiego (27,2). Różnica pomiędzy mieszkańcami miast jest nieznaczna i wynosi odpowiednio: 25,7 dla dużego miasta i 24,9 dla małego miasta.

Analiza braków zębowych i potrzeb leczniczych na podstawie klasyfikacji Galasińskiej-Landsbergerowej

We wszystkich grupach przeważało bezzębie, stanowiąc ok. 50%. U żadnego pacjenta nie zaobserwowano pełnego uzębienia szczęki. Jedynie u pacjentów z dużego miasta stwierdzono braki klasy II (1,49%) i III (4,48%). Rozkład braków zębowych u osób z małego miasta i wsi przedstawiał się podobnie (ryc. 3).

W żuchwie w porównaniu do szczęki zaobserwowano istotne różnice. Bezzębie stanowiło tylko 1/3 przypadków w odniesieniu do wszystkich grup. Przeważały natomiast rozległe braki mieszane. U pacjentów ze środowiska wiejskiego pojawiły się braki skrzydłowe (10%), a u pacjentów z małego miasta wystąpiły braki klasy II (7,69%). Badani mieszkający w dużym mieście cechowali się mniejszymi brakami zębowymi w obrębie żuchwy (ryc. 4).

Analiza braków zębowych na podstawie klasyfikacji Eichnera

U badanych nie występowały braki zębowe klasy A1, A2 i B1. Kontakty we wszystkich strefach podparcia występowały jedynie u jednego pacjenta mieszkającego w Lublinie. Klasa B2 występowała tylko u osób pochodzących z małego miasta. Bezzębie obu łuków stanowiło większość przypadków bez względu na miejsce zamieszkania (ryc. 5).

DYSKUSJA

W pracy przedstawiono analizę braków zębowych w zależności od środowiska zamieszkania. Zaobserwowano największą liczbę utraconych zębów u osób mieszkających na wsi. Najgorszy stan uzębienia wśród ludności wiejskiej stwierdzili także inni autorzy [1, 2, 3, 4, 5, 6, 7].

W badaniach przeprowadzonych w Krakowie stwierdzono istotnie mniejsze występowanie bezzębia szczęki i żuchwy u pacjentów z dużego miasta w porównaniu do osób z małego miasta i wsi [2]. Z naszych badań wynika, że bezzębie obu łuków jest zbliżone bez względu na miejsce zamieszkania.

Pochodzenie nie ma wpływu na fakt, iż utrata zębów postępuje szybciej w szczęce niż w żuchwie. Potwierdzają to badania Staroń-Irly K. oraz Dawiec M. i G. [3].

Gorszy stan uzębienia mieszkańców wsi lubelskich może wynikać z ograniczeń finansowych, małej dostępności do często oddalonych ośrodków zdrowia oraz mniejszych potrzeb estetycznych [4]. Wg Wysokińskiej-Miszczuk i wsp. „mieszkańcy wsi ograniczają się tylko do pozbycia bólu drogą ekstrakcji” [4]. Prowadzi to do szybkiej utraty stref podparcia, a w konsekwencji do bezzębia.

WNIOSKI

1. Pacjenci z pełnym uzębieniem nie zgłaszają się na refundowane leczenie protetyczne.

2. Pacjenci ze środowiska wiejskiego posiadają największe braki w uzębieniu.

3. Różnice w brakach zębowych u pacjentów mieszkających zarówno w małym, jak i w dużym mieście są nieznaczne.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.     Prostak-Kosowska K. i wsp.: Braki zębów w populacji dorosłych województwa krakowskiego. Stom Klin 1991; 12: 13-19.

2.     Kaczmarczyk-Stachowska A., Kwapińska H., Pasterniak M., Krawczyk K.: Użytkowanie i zapotrzebowanie na uzupełnienia protetyczne u ludzi w podeszłym wieku z Krakowa i okolic. Mag Stom 1997; 7, 2: 36-38.

3.     Staroń-Irla K., Dawiec M., Dawiec G.: W kręgu pacjentów pacjentów w podeszłym wieku. TPS 2009; 9: 100-102.

4.     Drop B., Wysokińska-Miszczuk J., Zakrzewski J., Niedzielska-Pietraszek K., Zamościńska J.: Stan uzębienia mieszkańców wsi województwa lubelskiego. Czas Stom 1992; 45, 5: 282-286.

5.     Tokajuk G., Stokowska W., Żyłkiewicz-Miksza R.: Częstość występowania bezzębia u osób po 55. roku życia zamieszkujących północno-wschodni makroregion Polski. Gerontologia Polska 2003; 2, 1: 27-30.

6.     Stodółkiewicz M.: Ocena stanu narządu żucia u osób 35-44 letnich na Lubelszczyźnie z uwzględnieniem protetycznych potrzeb leczniczych. Praca doktorska 2004; 105 k.

7.     Kierklo A., Szymaniak E.: Analiza utraty zębów i zdolności żucia u dorosłych mieszkańców województwa białostockiego. Czas Stom 1994; 47, 5: 336-339.

..............................................................................................................................................................

Adres do korespondencji:

Anna Radomska
Zakład Protetyki
Stomatologicznej UM
20-081 Lublin, ul. Karmelicka 7
tel./fax: 81 532 79 30
e-mail: annaradomska@wp.pl

Pracę nadesłano: 02.03.2011 r.
Przyjęto do druku: 12.04.2011 r.