Obrazowanie radiologiczne znajduje szerokie zastosowanie w endodoncji.  Nowoczesną aparaturę wykorzystuje się w pracy klinicznej i w badaniach laboratoryjnych (23, 24, 25, 26, 29). Można dzięki niej ocenić budowę morfologiczną zębów (np. zlokalizować kanały, ich liczbę, przebieg, ułożenie przestrzenne), szczegółowo rozpoznać procesy chorobowe (np. zasięg zmian próchnicowych, resorpcje, perforacje, obliteracje, złamania, i zmiany w tkankach okołowierzchołkowych) (18, 19, 30, 31, 33, 34), (Ryc.1a, b, 2a-b, 3a-c).

Z nowoczesnych technologii w badaniach laboratoryjnych najczęściej wykorzystuje się: mikrotomografię (ang. X-ray microtomography – μCT, microCT), która ze względu na dużą dawkę promieniowania jest stosowana głównie w badaniach in vitro,  natomiast dla potrzeb klinicznych coraz popularniejsza staje się tomografia wolumetryczna (ang. cone beam computed tomography – CBCT, lub digital volume tomography – DVT), (18, 19, 20, 27, 28, 32).

METODY OBRAZOWANIA  IN VITRO

Trójwymiarowy obraz struktur anatomicznych dla potrzeb stomatologicznych próbował jako pierwszy uzyskać Meyer (1921), a w późniejszych czasach również inni badacze: Wiena (1975), Bramante (1987), Melton (1991), Lyroudia (1997), (2, 3). Metody, którymi się posługiwali były inwazyjne i niedokładne (36).

Bramante i wsp. przedstawili technikę obrazowania przez zestawienie w odpowiednim układzie przestrzennym fotografii cięć poprzecznych badanej struktury (ang. serial sectioning technique). W ten sposób porównywali opracowane oraz nieopracowane kanały korzeniowe (2, 3). Zęby były zatapiane w blokach żywicznych, a następnie wykonywano cięcia tarczą diamentową o grubości 0,15 mm. Linie cięć prowadzono 2 mm od wierzchołka i 1 mm od rozwidlenia korzeni. W ten sposób otrzymywano dwa przekroje poprzeczne, które następnie analizowano w odpowiednim ułożeniu przestrzennym. Była to technika niedokładna, o niskich parametrach uzyskanego obrazu. Jednak pomimo niedokładności, dawała możliwość analizy stopnia opracowania ścian oraz przebiegu światła kanału (5). Stosowanie jej było nieskuteczne przy ocenie zębów wielokanałowych, jak również w badaniu ułożenia przestrzennego sieci kanałów i w obrazowaniu cieśni. Mimo wielu wad wyznaczała jednak nowy kierunek w poszukiwaniu trójwymiarowego obrazowania struktur o złożonej budowie, gdzie dane o trzecim wymiarze mogą okazać się kluczowe dla postawienia prawidłowego rozpoznania, monitoringu procesu leczenia i jego skuteczności.

Melton i inni wykonywali większą liczbę przekrojów poprzecznych. Badali konfigurację kanałów i jakość ich opracowania wykorzystując do badań trzy przekroje poprzeczne (6). Cięcia wykonano na poziomie szyjki, w połowie długości korzenia oraz w 1/3 przywierzchołkowej. Technika ta dostarczała więcej informacji, lecz wciąż była niewystarczająca do stworzenia obrazu struktury całego systemu kanałowego.

Lyroudia i wsp. wykorzystali do rekonstrukcji przestrzennej zdjęcia cyfrowe i mikroskop stereoskopowy. Odpowiednio przygotowane próbki były zatapiane w poliestrowej żywicy dwufazowej i cięte za pomocą mikrotomu. Otrzymane warstwy miały grubość 1mm, a na każdą próbkę przypadało ich około dwudziestu (6). W efekcie powstawał obraz o dużym stopniu odwzorowania rzeczywistości. Istotną wadą przedstawionych wyżej metod było to, że próbka, która ulegała zniszczeniu, mogła być wykorzystana do rekonstrukcji przed lub po preparacji kanału korzeniowego, a nie do porównania obu tych stanów.

Obrazowanie nieinwazyjne oraz odtworzenie wnętrza jam zęba bez jego niszczenia stało się celem wielu badań. Obecnie niektóre techniki komputerowe wciąż opierają się na danych uzyskiwanych z przekrojów poprzecznych, podczas gdy inne, polegają na wspomaganej komputerowo rekonstrukcji całych kanałów korzeniowych, po uzyskaniu danych przekrojów bez inwazyjnych metod ich pozyskiwania (7).

Ważnym etap rozwoju technik obrazowania 3D w stomatologii stanowi wprowadzenie tomografii, którą nazywamy dziś klasyczną (ang. computed tomography
– CT), a następnie spiralnej tomografii komputerowej (ang. spiral CT) oraz rezonansu magnetycznego (ang. magnetic resonance imaging – MRI), (4). Jednym z najnowszych osiągnięć techniki wykorzystywanym w stomatologii doświadczalnej jest mikrotomografia komputerowa (μCT – microCT) oraz mikrorezonans magnetyczny (ang. magnetic microresonance – MRM). Dzięki tym metodom można uzyskać nie tylko obraz przekroju poprzecznego badanego zęba, ale także, po odpowiedniej obróbce, trójwymiarowy kształt kompleksu kanałów korzeniowych, przy rozdzielczości rzędu 36 μm dla μCT oraz 90 μm w MRM (5).

Według Nielsena i wsp. oraz Dowkera i wsp. klasyczna tomografia komputerowa jest niezbędna do badania dużych struktur. Jej wykorzystanie do badania ludzkich zębów nie jest przydatne (uzyskuje się zbyt grube warstwy, około 1 mm do 2 mm, przy niskiej rozdzielczości), (10, 11).

Rozwiązaniem problemu okazało się wprowadzenie wielorzędowych spiralnych tomografów komputerowych o wysokiej rozdzielczości (grubość warstw 0,5 mm), wraz ze specjalnym oprogramowaniem wspomagającym wizualizację 3D. Przy zastosowaniu tej metody analiza morfologii jam zębowych oraz jakość ich opracowania i wypełnienia stała się znacznie wyższa.

Dopiero jednak zastosowanie mikrotomografii komputerowej pozwala na uzyskanie szczegółowych informacji w postaci obrazu o bardzo wysokiej rozdzielczości przestrzennej (możliwość renderowania objętościowego). Do pierwszych badaczy wykorzystujących w badaniach μCT należą Peters i wsp. (5, 14, 15, 16). W swoich pracach uzyskiwali obszary przekrojów poprzecznych odległych od siebie od 150 μm do 300 μm i wymiarach elementów przestrzennych (tzw. voxeli od ang. volume element) 34x34x34 μm lub 34x34x68 μm. Niestety czas skanowania jednej próbki wynosił 4-7 godzin. Prace pilotujące wykazały, że skan osiowy przy rozdzielczości rzędu 68 μm jest wystarczający, ponieważ otrzymano ciągłą zmianę obrazu kanału korzeniowego. Uzyskano również wysoki kontrast w rozróżnieniu pomiędzy zębiną, a kanałem korzeniowym, bo badana przestrzeń była wypełniona powietrzem i roztworem tymolu, co dało optymalny efekt. W rezultacie otrzymano pełny, trójwymiarowy obraz przestrzeni endodontycznej o bardzo wysokiej rozdzielczości, z błędem poniżej 1,2%. Również Dowker i wsp. (1997) oraz Nielsen (1995), wykorzystali μCT do zobrazowania in vitro geometrii kanałów korzeniowych.

Mikrotomografia komputerowa, jako metoda modelowania przestrzennego, daje obraz o małej ilości artefaktów, z większą liczbą detali i dużą możliwością obróbki danych cyfrowych. Obecnie zastosowanie μCT do badania geometrii i ułożenia przestrzennego elementów systemu kanałowego jest narzędziem wykorzystywanym coraz częściej w endodoncji doświadczalnej (12, 13). Technika ta umożliwia uzyskanie warstw o grubości od 36 μm do 81 μm, co pozwala na zbudowanie obrazu o wysokiej rozdzielczości. Według Engelke i wsp. rozdzielczość ta jest wystarczająca do pełnej analizy uzyskanych obrazów. Jednakże większość badań wykonuje się w przedziale 8-16 μm (5).Trwają prace nad obrazowaniem struktur endodontycznych w  rozdzielczości około 5 μm (12, 14). Za wadę tej metody można uznać trudność dostrzeżenia kanałów mniejszych, niż wybrana rozdzielczość techniki lub zlokalizowanych dokładnie w płaszczyźnie przekroju (ang. slice thickness).

Do technik obrazowania opartych na innych podstawach fizycznych niż μCT należy metoda rezonansu magnetycznego. Zasada działania MRI, a tym samym MRM (mikroRM) polega na tym, że różne rodzaje jąder atomowych mają inne spiny jądrowe. Teoretycznie jest możliwe obrazowanie zestawu jąder atomowych danej struktury morfologicznej, jednak dostępne w tej chwili oprzyrządowanie pozwala na przedstawienie jedynie jąder atomów wodoru. Po wprowadzeniu wodoru w pole magnetyczne ich  jądra układają się w linii o ścisłej liczbie dozwolonych orientacji spinów. Metoda ta umożliwia uzyskanie obrazu trójwymiarowego wszystkich struktur bogatych w cząstki zawierające wodór: kanałów korzeniowych, komory zęba, ubytków próchnicowych, podłoża kostnego oraz mikroprzecieku brzeżnego (4, 17). Atomy wodoru występują nie tylko w wodzie, ale także w materiałach sztucznych, co dodatkowo zwiększa zalety diagnostyczne tej metody. Technika ta, jak i wiele innych, nie jest wolna od wad. Obrazowanie w środowisku powietrznym może doprowadzić do wysychania badanego obiektu. Zanurzenie w wodzie, nie jest też korzystne, bo sygnał z roztworu wody jest bardziej dynamiczny, niż ten pochodzący z komory lub kanałów korzeniowych.

Mikrorezonans magnetyczny (MRM, mikroobrazowanie magnetyczne) umożliwia uzyskanie mikroobrazu. Wykorzystali to w badaniach Chudek i Kuhn (1988). Mimo tego, że technika MRM, nie jest obecnie rutynowym zabiegiem diagnostycznym, to z powodzeniem wykorzystuje się ją do badań  in vitro (17). Różnica między MRI (jądrowy RM) a MRM (mikroRM) polega na tym, że w metodzie MRI wykorzystuje się pole elektromagnetyczne o natężeniu 1,0 do 1,5 Tesli, natomiast w MRM do 7, co przekłada się na jakość powstałego obrazu (4, 17).

Porównując mikrotomografię komputerową (34 μm) z mikrorezonansem magnetycznym (98 μm), można stwierdzić (wyniki badań Bauman i Doll), że zastosowanie mikrotomografii jest korzystniejsze, niż wykorzystanie rezonansu magnetycznego (4). Techniki te stanowią kolejną, bezinwazyjną metodę wizualizacji trójwymiarowej in vitro.

Wysoka rozdzielczość przestrzenna obrazu i mały rozmiar voxela (8-16 μm), a także oprogramowanie specjalistyczne umożliwiają jeszcze dokładniejszą ocenę tkanek oraz materiałów użytych do leczenia i zachowania próbek. Przykładem sprawnego połączenia sprzętu z oprogramowaniem jest aparat f. General Electric (USA) korzystający z programu  Amira 4.1 do rozpowszechniania, pozyskiwania, przechowywania i obróbki danych, a następnie program do analizy powierzchni zanieczyszczeń w kanale np. Osirix, (zalecany standard Dicom 3.0). Dobre oprogramowanie dodatkowo podnosi walory uzyskanego obrazu.

Wiele badań poświęcono analizom porównawczym różnych metod obrazowania. Na podstawie piśmiennictwa z tego zakresu można stwierdzić, że wraz z postępem technicznym dokonującym się w medycynie, postawiono również pierwszy krok w kierunku stworzenia obrazu 3D o wysokiej rozdzielczości. Taki obraz będzie można już niedługo wykorzystywać nie tylko w medycynie eksperymentalnej i badaniach in vitro, ale również w pracy klinicznej, pod warunkiem obniżenia dawki efektywnej (wystarczającej) dla badań rentgenowskich.

METODY OBRAZOWANIA  IN VIVO

Najczęściej wykonywanymi badaniami pomocniczymi w diagnostyce i terapii próchnicy oraz zapaleń tkanek okołowierzchołkowych są rentgenowskie zdjęcia zębowe w technice równoległej, skrzydłowo-zgryzowe, czy zgryzowe oraz zdjęcia pantomograficzne. Uzyskiwany na nich obraz jest dwuwymiarowy (2D), (Ryc. 3b). Umożliwia to określenie jedynie dwóch parametrów: długości oraz szerokości obrazowanych struktur (1). Niedostępny jest wymiar językowo-policzkowy.

Standardem staje się wykonywanie zdjęć zębowych, uzyskanych na detektorze wewnątrzustnym 2D (RVG) w celu oceny zmian w tkankach okołowierzchołkowych. Analizując zdjęcie cyfrowe lub analogowe można obserwować płaszczyznowy układ elementów systemu kanałowego, twardych tkanek podporowych zęba i zmian okołowierzchołkowych. Patologie przyzębia okołowierzchołkowego są rozpoznawane tylko przy znacznym ubytku kości. Odczyt  zależy też dodatkowo od grubości warstwy korowej i blaszki zbitej (np. linea obliqua, ze względu na swoją wyjątkową grubość może maskować toczący się proces zapalny w tkankach kostnych, stąd 21 % rozpoznań błędnych). Wierność odwzorowania  na zdjęciach zębów uzyskana za pomocą cyfrowej techniki RVG, zależy od wielu zmiennych anatomicznych: różnic w wielkości zmian okołowierzchołkowych, kąta padania promieni rtg, kontrastu i położenia zmiany (20).

Obecnie obraz dwuwymiarowy można zastąpić trójwymiarowym o wysokiej rozdzielczości poprzez zastosowanie tomografii komputerowej (Ryc. 3c). Obróbka zdjęć zapisanych w sposób cyfrowy pozwala na uzyskanie obrazu o wysokich parametrach, odpowiedniego kontrastu i nasycenia, co ułatwia postawienie prawidłowego rozpoznania.

Trójwymiarowe metody obrazowania znalazły szerokie zastosowanie kliniczne. Zaletą tomografii klasycznej (ang. computed tomography – CT) jest dokładne odwzorowanie anatomii i zminimalizowanie zniekształceń geometrycznych, a wadą – duża dawka promieniowania, wysoki koszt i niewielka dostępność oraz znikoma przydatność w stomatologii do obrazowania małych struktur (w endodoncji). Natomiast tomografia wolumetryczna (syn. DVT – digital volume tomography; ang. cone beam computed tomography – CBCT, tomografia komputerowa promienia stożkowego) została wdrożona do stosowania w radiologicznej diagnostyce obszaru szczękowo-twarzowego. Metoda ta staje się standardem w diagnostyce dużych i małych zmian w tkankach okołowierzchołkowych, ze względu na dostępność,  wielokrotnie mniejszą (niż w CT) dawkę promieniowania, niższy koszt oraz dobre odwzorowanie struktur anatomicznych w porównaniu z tradycyjną tomografią komputerową (CT), (18, 19, 32, 34). Pozwala również na uzyskanie od 67 do 80% zadowalającej oceny tkanek okołowierzchołkowych i więcej innych przydatnych informacji niż w obrazach dwuwymiarowych (19, 20, 32, 37).

W tomografii wolumetrycznej można wybrać z badanej objętości dowolny obszar (tzw. ROI, ang. region of interested), który będzie poddany dokładniejszej analizie jak np.: zmiany patologiczne w wyrostku zębodołowym, określenie obliteracji kanałów korzeniowych, liczbę otworów wierzchołkowych, prześledzenie kształtu kanału, wykluczenie perforacji oraz zidentyfikowanie kanałów dodatkowych (6). Wraz ze zwiększeniem zaawansowania technologii wytwarzania detektorów cyfrowych wchodzących w skład zestawów radiografii cyfrowej, wzrasta rozdzielczość tych systemów radiografii, dlatego w nowszych generacjach aparatów można dokładniej ocenić wybrane małe struktury w stomatologii. Do diagnozowania resorpcji zewnętrznej i kanałów dodatkowych potrzeba rozdzielczości rzędu około 300 mikrometrów (μm). Zobrazowanie wielu kanałów dodatkowych wymaga większej rozdzielczości rzędu około 120 μm (wykrywalność przy rozdzielczości do 120 μm sięga 96%, a przy rozdzielczości 400 μm
– około 60%), (19, 20, 30, 34, 38).

PODSUMOWANIE

Szczególne zastosowanie w badaniach ma tomografia wolumetryczna, która staje się powszechnie akceptowaną metodą diagnostyczną wykorzystującą obrazowanie trójwymiarowe. Znajduje również zastosowanie w badaniach in vitro.

Rozpowszechnieniu jej zastosowania in vivo sprzyja niska dawka promieniowania rentgenowskiego oraz stosunkowo niewielkie koszty i w miarę łatwy dostęp w porównaniu z klasyczną tomografią komputerową lub μCT, nie wspominając już o MRM. Należy się jednak spodziewać dalszego, dynamicznego rozwoju technik 3D w przypadku badań laboratoryjnych oraz opracowania, w niedalekiej przyszłości, bezpiecznych dla pacjenta, ogólnie dostępnych metod trójwymiarowej wizualizacji jam zębów. Mając do dyspozycji nowe, bezinwazyjne techniki obrazowania 3D będzie istniała możliwość przyspieszenia oraz ułatwienia diagnostyki, a także rozwiązania wielu problemów natury technicznej np. doboru odpowiednio skonstruowanego instrumentarium, technik pracy, materiałów i metod obturacyjnych.

WNIOSKI

• Obraz dwuwymiarowy, w świetle dzisiejszej wiedzy o mor­fologii systemów kanałowych jest niejednokrotnie niewystarczający dla prawidłowego przeprowadzenia leczenia endodontycznego.

• Istnieje potrzeba opracowania dostępnej klinicznie i nieszkodliwej (primum non nocere) metody dostępnej klinicznie, która pozwoli na uzyskanie obrazów przestrzennych o wysokiej rozdzielczości, w celu zwiększenia prawidłowości diagnozowania oraz efektywności leczenia.

• Dysponując trójwymiarowym obrazem o wysokiej rozdzielczości można ulepszyć techniki preparacji kanałów korzeniowych i metody ich uszczelniania.

• Obrazowanie 3D stwarza możliwość wytworzenia indywidualnych modeli diagnozowanych struktur anatomicznych (indywidualne modele symulacyjne).

• Konieczne jest obniżenie kosztów zaawansowanych technologicznie badań diagnostycznych.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    Krupiński J.: Specyfika obrazowania radiologicznego w endodoncji. Mag. Stomat. 2004; 4: 16-26.

2.    Coleman C., Svec T., Rieger M., Suchina J.: Analysis of nickel-titanium versus stainless steel instrumentation by means of direct digital imaging. J. Endod. 1996; 11: 603-607.

3.    Carvalho L., Bonetti I., Borges M.: A comparison of molar root canal preparation using stainless-steel and nickel-titanium instruments. J. Endod.  1999; 12: 807-810.

4.    Węglarz W., Tanasiewicz M., Kupka T., Skórka T., Sułek Z., Jasiński A.: 3D MR imaging of detal cavities – an in vitro study. Solid. State Nuclear Magnetic Resonance 2004; 25: 84-87.

5.    Peters O., Laib A., Rϋegsegger P., Barbakow F.: Three-dimensional analysis of root canal geometry by high resolution computed tomography. J. Dent. Res. 2000; 1405-1409.

6.    Lyoroudia K., Samakovitis G., Pitas I., Lambrianidis T.: 3D reconstruction of two C-shaped mandibular molars. J. Endod. 1997; 2: 101-104.

7.    Berutti E.: Computerized analysis of the instrumentation of the root canal system. J. Endod. 1993; 19: 236-238.

8.    Blaskovic-Subat V., Smojver B., Maricic B., Sutalo J.: A computerized method for the evaluation of root canal morphology. Int. Endod. J. 1995; 28: 290-296.

9.    Garip Y., Gunday M.: The use of computed tomography when comparing nickel titanium and stainless steel files during preparation of simulated curved canals. Int. Endod. J. 2001; 34: 452-457.

10.    Gambill J., Alder M., del Rio C.: Comparison of nickel-titanium and stainless steel hand file instrumentation using computed tomography. J. Endod. 1996; 7: 369-375.

11.    Gluskin A., Brown D., Buchanan L.: A reconstructed computerized topographic comparison of Ni-Ti rotary GT files versus traditional instruments in canals shaped by novice operators. Int. Endod. J. 2001; 34: 476-484.

12.    Dobo-Nagy C., Kesztheli G., Szabo J., Sulyok P., Ledeczky G., Szabo J.: A computerized metod for mathematical description of three-dimentional root canal axis. J. Endod. 2000; 11: 639-643.

13.    Rhodes J., Pitt Ford T., Lynch J., Liepins P., Curtis R.: A comparison of two nickel-titanium instrumentation techniques in teeth using microcomputed tomography. Int. Endod. J. 2000; 33: 279-285.

14.    Peters O., Peters C., Schönenberger K., Barbakow F.: Protaper rotary root canal preparation: effects of canal anatomy of final shape analyzed by micro CT. Int. Endod. J. 2003; 36: 86-92.

15.    Peters O., Schönenberger K., Laib A.: Effects of four Ni-Ti preparation techniques on root canal geometry assessed by micro computed tomography. Int. Endod. J. 2001; 34: 221-230.

16.    Hübscher W., Barbakow F., Peters O.: Root canal preparation with flex master: canal shapes analyzed by microcomputed tomography. Int. Endod. J. 2003; 36: 740-747.

17.    Lloyd C., Scrimgeour S.: Mikroobrazowanie zębów próchnicowych techniką rezonansu magnetycznego. Quintessence 1998; 3: 145-151.

18.    Scaref W. C., Levin M. D., Gane D., Farman A. G.: Use of Cone Beam Computed Tomography in Endodontics. Int. Dent. J. 2009: 1-20.

19.    Patel S., Dawood A., Mannocci F., Wilson R., Pittford T.: Detection of periapical bone defects in human jaws using cone beam computed tomography and intraoral radiography. Int. Endod. J. 2009; 42: 507-515.

20.    Patel S., Dawood A., Ford T. P.: The potential applications of cone beam computed tomography in the management of endodontic problems. Int. Endod. J. 2007; 40: 818-830.

21.    Aggarwal V., Logani A., Shah N.: The evaluation of computed tomography scans and ultrasounds in the differential diagnosis of periapical lesions. J. Endod. 2008; 11: 1312-1315.

22.    Aggarawal V., Singla M.: Use of computed tomography scans and ultrasounds in differential diagnosis and evaluation of nonsurgical management of periapical lesions. Oral Surg. Oral Med. Oral Pathol. Oral Radiol. Endod. 2010; 109/6: 917-923.

23.    Christiansen R., Kirkevang L. L., Gotfredsen E. i wsp.: Periapical radiography and cone beam computed tomography for assessement of the periapical bone defect 1 week and 12 month after root-end resection. Dentomaxillofac. Radiol. 2009; 38/8: 531-536.

24.    Benyo B., Szilgy L., Haidegger T. i wsp.: Detection of the Root canal’s centerline from dental micro-CT records. IEEE Eng. Med. Biol. Soc. 2009; 3517-1520.

25.    Mandelaris G. A., Rosenfeld A. L., King S. D. i wsp.: Computer-guided implant dentistry for precise implant placement: combing specialized stereolithographically generated drilling guides and surgical implant instrumentation. Int. J. Periodont. Rest. 2010; 30/3: 275-281.

26.    Kasaj A., Willershausen B.: Digital volume tomography for diagnostics in periodontology. Int. J. Comput. Dent. 2007; 10/2: 155-168.

27.    Oliviera C. A., Meurer M. I., Pascoalato C. i wsp.: Cone-beam computer tomography analysis of the apical third of curved roots after mechanical preparation with different automated systems. Braz. Dent. Journal 2009; 20/5: 376-381.

28.    Patel S., Dawood A., Mannocci F. i wsp.: Detection of periapical bone defects in human jaws using cone beam computed tomography and intraoral radiography. Int. Endod. J. 2008; 42: 507-515.

29.    Yin X., Cheung G. S., Zhang Ch. i wsp.: Micro-computed tomographic comparison of nickel-titanium rotary versus traditional instruments in c-shaped root canal system. Int. Endod. J. 2010; 36/4: 708-712.

30.    Patel S., Dawood A., Pitt Ford T. i wsp.: The potential applications of cone beam computed tomography in the management of endodontic problems.  Int. Endod J. 2007; 40: 818-830.

31.    Nesari R., Rossman., Kratchman Si. i wsp.: Cone-beam computed tomography in endodontics: are we there yet?. Compend. Contin. Educ. Dent. 2009; 30/6: 312-318.

32.    Neelakantan P., Subbarao Ch., Subbarao Ch. V.: Comparative evaluation of modified canal staining and clearing technique, cone-beam computed tomography, peripheral quantitative computed tomography, spiral computed tomography, and plain and contrast medium-enhanced digital radiography in studying root canal morphology.  Int. Endod. J. 2010; 36/9: 1547-1551.

33.    Huumonen S., Kvist T., Grondal K. i wsp.: Diagnostic value of computer tomography in re-treatment of toot fillings in maxillary molars. Int Endod. J. 2006; 39: 827-833.

34.    William C. S., Martin D. L., Gane D. i wsp.: Use of cone beam computed tomography in endodontics. Int. Dent. J. 2009; 10: 1-20.

35.    Meyer W.: Chronic cholecystitis without stones: diagnosis and treatment. Ann. Surg. 1921; 74: 439-48.

36.    Bramante C. M, Berbert A., Borges R. P.: A methodology for evaluation of root canal instrumentation. J. Endod. 1987; 13: 243-5.

37.    Malisz P.: Z archiwum X. Praktyczny kurs z zakresu radiologii stomatologicznej. Poradnik Stomatologiczny 2007; 3: 121-3.

38.    Malisz P.: Obrazowanie 3D w stomatologii. Poradnik Stomatologiczny 2009; 5: 194-8.

..............................................................................................................................................................

Adres do korespondencji:

Przemysław Kustra
Zakład Stomatologii Zachowawczej z Endodoncją,
31-155 Kraków
ul. Montelupich 4,
sekretariat 117.
e-mail:
przemyslaw.kustra@kustra.med.pl
tel. kont. (12) 424 54 25, 698 488 485

Pracę nadesłano: 09.06.2011 r.
Przyjęto do druku:16.08.2011 r.