WYBÓR ŹRÓDŁA ŚWIATŁA

Źródła światła do gabinetu stomatologicznego winny spełniać określone wymogi:

• barwa światła ma być zbliżona do światła słonecznego,

• światło bez pulsacji, nie może męczyć wzroku,

• światło, które nie wywołuje efektu stroboskopowego polegającego na tym, że przedmiot wprawiony w szybki ruch okresowy, np. obracające się wiertło, wydaje się nieruchomy lub poruszający się w zwolnionym tempie wówczas, gdy jest obserwowany w sposób nieciągły, tylko w określonych odcinkach czasu, np. wskutek migoczącego oświetlenia; efekt stroboskopowy wiąże się z bezwładnością oka ludzkiego.

Do najważniejszych parametrów eksploatacyjno-technicznych źródeł światła przeznaczonych do gabinetów stomatologicznych należą:

• temperatura barwowa

W zależności od barwy źródła światła dzielimy na 3 grupy:

ciepło-biała – poniżej   3300 K (żarówki, halogeny),
pośrednio biała – 3300 K-5000 K (świetlówki powszechnego użytku),
dzienna biała – powyżej  5000 K (świetlówki trójpasmowe).

W każdej grupie występuje niewielkie zróżnicowanie emitowanej barwy światła. Dlatego wprowadzono oznaczenia liczbowe dokładniej charakteryzujące widmo emitowanego przez źródło światła.

TYLKO ŹRÓDŁA ŚWIATŁA Z GRUPY DZIENNA BIAŁA SĄ ODPOWIEDNIE DLA STOMATOLOGII

Biel takiego światła zależy od szerokości geograficznej (na północy Europy jest ono bardziej „żółte”). Im wyższa jest wartość temperatury barwowej, tym światło bardziej białe. W naszej szerokości geograficznej jest to 5400 K.

• współczynnik rozróżniania barw

Temperatura barwowa nie definiuje w sposób jednoznaczny jakości emitowanego światła. Źródła zakwalifikowane do tej samej grupy barwy światła, np. do barwy dziennej odwzorowują światło słoneczne z różną  dokładnością. Wierność odwzorowania barw określa  współczynnik liczbowy ICR oznaczający procent zgodności źródła światła ze światłem słonecznym. Na przykład emitowane światło o ICR=90 różni się o 10% od światła słonecznego.

WYMOGI STAWIANE OŚWIETLENIU STOMATOLOGICZNEMU SPEŁNIAJĄ TYLKO ŹRÓDŁA O ICR WIĘKSZYM OD 90   

Od zgodności sztucznego osiedlenia stomatologicznego ze światłem słonecznym zależy wierność  doboru koloru wypełnienia i porcelany w wykonywanych koronach i mostach.

Określenie naturalnego koloru zęba jest bardzo trudne, bo zęby mają niejednolitą barwę, która wynika z różnych właściwości optycznych szkliwa i zębiny. Zmienne jest też wysycenie kolorem – największe w obszarze szyjkowym, a najmniejsze w części siecznej zęba. Wiemy, że o kolorze decyduje odbita część światła padającego na ząb. Te odbite prążki różnych kolorów światła mieszając się ze sobą tworzą barwę końcową. Wzajemna proporcja mieszanych kolorów decyduje o odcieniach konkretnej barwy.

PODCZAS OKREŚLANIA NATURALNEGO KOLORU ZĘBA POWINNIŚMY, PRAGNĄC ODRÓŻNIĆ POSZCZEGÓLNE ODCIENIE BARW, KORZYSTAĆ Z BARDZIEJ BIAŁEGO ŚWIATŁA, CZYLI O WYŻSZEJ TEMPERATURZE BARWOWEJ, NIŻ PRZEWIDZIANA DLA NASZEGO POŁOŻENIA GEOGRAFICZNEGO

Bielsze światło oznacza bliższą słońcu proporcję barw widma tego światła i w konsekwencji  przekazanie do naszych oczu wierniejszej informacji o kolorach składowych. Oznacza to, że doboru kolorów należy dokonywać w oświetleniu jakościowo lepszym od tego w którym normalnie przebywamy.

• współczynnik tętnienia światła

Określa wielkość pulsacji i migotania światła. Tylko żarówki i halogeny emitują światło całkowicie pozbawione pulsacji. Natomiast świetlówki dają światło pulsujące. Pulsacje te zależą od sposobu zasilania źródeł światła. Na szczęście opracowano techniczne metody eliminacji tego zjawiska w postaci specjalnego, elektronicznego sposobu zasilania źródeł światła. Bardzo mała pulsacja światła oznacza eliminację efektu stroboskopowego.

Dla opraw świetlówkowych zasilanych elektronicznie współczynnik tętnienia jest najmniejszy. Przy takim zasilaniu świetlówki są rozświecane około 30 000 razy na sekundę.

Praktycznie takie światło nie ma negatywnego oddziaływania na układ nerwowy wzroku, mówiąc prościej nie męczy oczu.

ZGODNIE Z PODANYMI INFORMACJAMI ŹRÓDŁA ŚWIATŁA OPRAW   PRZEZNACZONYCH  DLA GABINETÓW STOMATOLOGICZNYCH POWINNY MIEĆ TEMPERATURĘ BARWOWĄ POWYŻEJ 5400 K, WSPÓŁCZYNNIK ODDAWANIA BARW W POBLIŻU 100 I ZASILANIE ELEKTRONICZNE. PRZY OBECNYM STANIE TECHNIKI OŚWIETLENIOWEJ TYLKO ŚWIETLÓWKI Z ELEKTRONICZNYM ZASILANIEM WYSOKOCZĘSTOTLIWOŚCIOWYM SPEŁNIAJĄ WYMAGANIA CO DO JAKOŚCI ŚWIATŁA

Przepisy prawne

W ramach dostosowywania prawodawstwa polskiego do przepisów Unii Europejskiej wprowadzono w listopadzie 2003 roku normę europejską PN-EN 12464-1 dotyczącą oświetlenia miejsc pracy wewnątrz pomieszczeń. 

Norma ta zaleca do stosowania w gabinetów stomatologicznych:

• źródła światła o temperaturze barwowej powyżej 5300 K i współczynniku rozróżnialności barw światła (ICR) powyżej 90

• oświetlenie pozbawione migotania i efektu stroboskopowego ze wskazaniem na wykorzystywanie elektronicznego wysokoczęstotliwościowego zasilania świetlówek.

Wymagane zgodnie z normą natężenie oświetlenia w poszczególnych miejscach powinno wynosić:

• w całym gabinecie (oświetlenie ogólne) – 500 lx.; ICR min. = 90

• w miejscu pracy (oświetlenie pacjenta) –1000 lx.; ICR min. = 90

• czynności operacyjne – min. 5000 lx.; ICR min. = 90

Natomiast w pomieszczeniach pozostałych:

• poczekalnie –200 lx.; ICR min. = 80   

• korytarze podczas dnia – 200 lx.; ICR min. = 80                                                  

• pokoje personelu – 300 lx.; ICR min. = 80          

• łazienki i toalety dla pacjentów – 200 lx.; ICR min. = 80

Wymogi normy dotyczące ilości światła wynikają z potrzeb fizjologicznych oka. Czopki siatkówki oka mają dużą zdolność rozróżniania barw, dokładnie odwzorowują przedmioty, ale pracują prawidłowo tylko wtedy, gdy jest dość jasno. Natomiast pręciki mają znacznie większą czułość niż czopki, pracują dobrze nawet gdy jest ciemnawo, ale prawie wcale nie rozróżniają barw.

Dla zapewnienia dobrego i dokładnego widzenia oraz rozróżniania barw potrzebne jest zawsze duże natężenie oświetlenia dziennego lub sztucznego.