WSTĘP

Prowadzenie praktyki stomatologicznej wiąże się z olbrzymią odpowiedzialnością. Bardzo ważne jest nie tylko wykonanie usługi medycznej z największą starannością i znajomością sztuki lekarskiej, lecz także zastosowanie odpowiednich środków ochrony, które zabezpieczą pacjenta przed dostępem wszechobecnych drobnoustrojów, zgodnie z jedną z podstawowych zasad etycznych obowiązujących w medycynie: „Primum non nocere – po pierwsze nie szkodzić”.

Jednym z podstawowych aktów prawnych, obowiązujących również w gabinetach stomatologicznych, jest ustawa z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która stwierdza, że do obowiązków kierowników zakładów opieki zdrowotnej oraz osób wykonujących zawody medyczne poza zakładami opieki zdrowotnej należy zapewnienie i przestrzeganie wymagań higienicznych i zdrowotnych. Obowiązki te dotyczą zwłaszcza zapewnienia warunków skutecznej sterylizacji materiałów medycznych, narzędzi i innego sprzętu medycznego oraz prowadzenia prawidłowych procesów dekontaminacji, w tym dezynfekcji, a także stosowania indywidualnych środków ochrony pracowników (1). Celem tego zapisu jest zapewnienie bezpieczeństwa epidemicznego zarówno pacjentom, jak i personelowi medycznemu w sytuacji potencjalnego narażenia na zakażenia. Aby sprostać temu zadaniu, należy mieć odpowiedni zasób wiedzy niezbędnej do bezpiecznego funkcjonowania placówki medycznej obejmujący zagrożenia, zarówno mikrobiologiczne, fizyczne, jak i chemiczne, które są związane z rodzajem wykonywanych czynności (zabiegi diagnostyczne, lecznicze, pielęgnacyjne, prace pomocnicze: dekontaminacja sprzętu, gospodarka odpadami itp.).

DROBNOUSTROJE BYTUJĄCE W JAMIE USTNEJ

Jama ustna jest siedliskiem licznych drobnoustrojów. W 1 ml śliny znajduje się przeciętnie od 20 do 400 milionów drobnoustrojów należących nawet do 700 gatunków, które w warunkach równowagi fizjologicznej nie stanowią zagrożenia dla zdrowia i życia. Naturalna flora jamy ustnej stabilizuje się dzieciństwie i stopniowo zmienia wraz z wiekiem pod wpływem czynników środowiskowych i behawioralnych (2). W okresie niemowlęcym pojawiają się już w pierwszym okresie bakterie tlenowe z rodzajów: Staphylococcus, Streptococcus, Haemophilus, Branhamella, Micrococcus, następnie beztlenowe z rodzaju Veillonella species i grupy  Provotella melaninogenica (3, 4). U osób dorosłych stała mikroflora jest względnie stabilna i należą do niej liczne bakterie, grzyby, wirusy oraz pierwotniaki (4). W jamie ustnej przebywają bakterie tlenowe, beztlenowe oraz bakterie mikroaerofilne, które rosną w warunkach zmniejszonego dostępu tlenu. Do takich drobnoustrojów zalicza się pałeczki: Aggregatibacter actnomycetemcomitans, Campylobacter gracilis, Campylobacter sputorum, Capnocytophaga ochracea, Eikenella corrodens oraz bakterie z rodzaju Rothia, Wolinella i Corynebacterium (5). Wśród bakterii izololowano z jamy ustnej: Staphylococcus aureus, Streptococcus viridans, Streptococcus faecalis, Staphylococcus epidermidis, Escherichia coli, Haemophilus parainfluenzae, Klebsiella pneumoniae, Haemophilus influenzae, Neisseria catarrhalis, Streptococcus haemolyticus, Citrobacter freundi oraz Haemophilus haemolyticus, Branhamella catarrhalis, Hafnia alvei, Streptococcus B haemolyticus, Streptococcus pyogenes, Streptococcus pneumoniae, Haemophilus parahaemolyticus, Streptococcus agalactiae, Enterococcus species, Micrcoccous species, Acinetobacter species (4).

Oprócz bakterii jamę ustną zasiedlają również inne mikroorganizmy: grzyby, wirusy, pierwotniaki (4). Do pierwotniaków najczęściej izolowanych z jamy ustnej należą: Entameba gingivalis (pełzak dziąsłowy) i Trichomonas tenax (rzęsistek policzkowy), (3). W jamie ustnej występują też: wirus opryszczki, przede wszystkim typ ustny HSV-1, wirus HHV-3 (Varticella-Zoster), HHV-4 (Epsteina-Barr), HHV-5 (ludzkiej cytomegalii) oraz HPV ((brodawczaka ludzkiego), (6).

Najczęściej izolowanym grzybem w jamie ustnej osób zdrowych jest Candida albicans. Ponadto wykryto również gatunki grzybów drożdżopodobnych: Canida tropicalis, Candida krusei, Candida parapsilosis, Candida pseudotropicalis, Candida stellatoidea, Candida mesenterica, Candida guilliermondii, Candida kefyr, Candida lusitaniae, Candida rugowa, Candida catenulata, Candida intermedia oraz Candida glabrata, Candida inconspicua, Candida famata, Trichosporon sp., Aspergillus spp., Geotrichum spp., Cryptococcus spp., Rhodotorula rubra oraz R. mucilaginosa (4).

Drobnoustroje tworzą charakterystyczne zbiorowiska w ślinie (108/ml), na języku (Streptococcus salivarius, Streptococcus anginosus, Streptococcus mitis, Veillonella sp., Actinomyces sp. – 100/komórkę nabłonkową), w nabłonku policzka (Streptococcus sanquinis, Streptococcus mitis – 10-20/ komórkę nabłonkową), na podniebieniu (duża zmienność osobnicza), na zębach, w płytce nazębnej (1011/g), (2). U osób starszych występuje więcej pałeczek jelitowych Gram (-), gronkowców złocistych, wzrasta też flora grzybicza wskutek używania protez. Wzrost częstości występowania grzybów drożdżopodobnych stwierdzono też u dzieci leczonych ruchomymi aparatami ortodontycznymi, zwłaszcza akrylowymi (4).

Bakterie wytwarzają na zębach biofilm zwany płytką nazębną. Bakterie (początkowo głównie Gram-dodatnie ziarniaki i pałeczki) przylegają do powierzchni zęba pokrytej cienką błonką podstawną zawierającą liczne substancje odżywcze pochodzące m.in. ze śliny oraz spożywanych pokarmów. Następnie do bakterii Gram-dodatnich dołączają także bakterie Gram-ujemne oraz krętki. Wiele z wchodzących w skład płytki nazębnej gatunków przyczynia się do powstawania próchnicy i innych schorzeń, jak np. paradontozy.

Organizmy zasiedlające jamę ustną mogą zmienić się w chorobotwórcze pod wpływem różnych przyczyn miejscowych i ogólnych, zwłaszcza w przypadku osłabienia bariery ochronnej błony śluzowej, która nie dopuszcza do przedostania się bakterii do wnętrza organizmu.

Schorzenia w obrębie jamy ustnej są zwykle powodowane zachwianiem równowagi flory biologicznej, co doprowadza do nadmiernego namnażania się drobnoustrojów jednego gatunku przy ograniczeniu występowania innych. Zmiana mikroflory może również stwarzać korzystne środowisko dla inwazji organizmów, które zwykle nie występują w jamie ustnej. Flora bakteryjna jest w dużej mierze odpowiedzialna za powstawanie płytki nazębnej oraz choroby przyzębia, a także za halitosis (przykry zapach z ust), (7).

Czynnikiem predysponującym do występowania próchnicy są bakterie fermentujące cukry. Mikroorganizmy te wykorzystują węglowodany znajdujące się w ślinie i przekształcają je w kwasy przyczyniając się do obniżania pH w jamie ustnej, co sprzyja rozpuszczaniu szkliwa. Zwiększoną aktywność bakterii kwasotwórczych stwierdza się u osób preferujących dietę bogatą w cukry proste. Do bakterii odpowiedzialnych za powstawanie próchnicy należą: Streptococcus mutans, Lactobacillus rhamnosus, Streptococcus gordonii, Fusobacterium nucleatum  (7).

W 90% przypadków za powstawianie halitozy, przykrego zapachu z jamy ustnej, są odpowiedzialne proteolityczne beztlenowe bakterie Gram-ujemne: Porphyromonas gingivalis, Fusobacterium nucleatum i Prevotella intermedia wpływające także na występowanie chorób przyzębia. Aktywność proteolityczna tych drobnoustrojów dotyczy głównie białek występujących w ślinie oraz składników złuszczonych komórek nabłonka, które są rozkładane do aminokwasów, a następnie metabolizowane dalej aż do powstania lotnych związków siarczkowych o przykrym zapachu, głównie siarkowodoru i merkaptanu metylu (7).

Występujące naturalnie w jamie ustnej różne gatunki grzybów, głównie z rodziny Candida nie doprowadzają do powstania żadnych schorzeń, jeśli jest zachowana równowaga homeostatyczna. Jeżeli równowaga ta zostanie zachwiana, np. w wyniku antybiotykoterapii lub niedoboru odporności, to może nastąpić wzmożony ich wzrost powodujący powstanie zakażeń (4, 7).

Mikroflorę zasiedlającą kanały korzeniowe stanowi około 150 różnych drobnoustrojów. Zasiedlanie kanałów przez bakterie jest utrudnione w zębach zdrowych, ze względu na odizolowanie ich od pozostałego obszaru jamy ustnej grubymi warstwami tkanek twardych, takich jak szkliwo i zębina. Kanały oraz komora zębów są w warunkach fizjologicznych obszarami sterylnymi. Infekcja drobnoustrojami następuje zwykle poprzez proces próchnicowy, nieszczelne wypełnienia lub uraz, które doprowadzają do zapaleń miazgi oraz jej obumarcia. Bakterie zakażające kanały korzeniowe oddziałują na siebie wzajemnie; szansa na przeżycie pojedynczego gatunku jest niewielka, natomiast przy współistnieniu kilku grup mikroorganizmów ich ilość znacznie wzrasta, głównie w przypadku patogenów względnie i bezwzględnie beztlenowych. Podczas zakażeń zmianie ulega mikroflora – początkowo dominują bakterie Gram-dodatnie, szacuje się, że po około trzech miesiącach od początku infekcji w kanale występują prawie wyłącznie beztlenowe bakterie Gram-ujemne (7).

Do najczęściej izolowanych z zakażonych kanałów korzeniowych oraz z ropni pochodzenia odzębowego drobnoustrojów należą: krętki, enterokoki, streptokoki, bakterie z rodziny Actinomyces i Lactobacillus oraz grzyby z rodziny Candida. Bakterie wytwarzające czarne pigmenty, z rodzin Porphyromonas i Prevotella będące Gram-ujemnymi beztlenowcami, są w dużej mierze odpowiedzialne za występowanie objawów bólowych oraz opuchlizny.

Do gatunków izolowanych z kanałów należą Prevotella nigrescens, Prevotella intermedia powodujące zapalenia okołowierzchołkowe, Porphyromonas endodontalis, Porphyromonas gingivalis oraz Prevotella tannerae, która występuje w 60% wszystkich ropni pochodzenia endodontycznego.

Najczęściej izolowanymi krętkami, stanowiącymi przyczynę powstawania ropni, są Treponema denticola i Treponema socranskii, rzadziej stwierdza się Treponema lecithinolyticum i Treponema maltophilum, a gatunki Treponema medium, Treponema pectinovorum i Treponema vincentii prawie nie występują w zakażeniach kanałów (7).

Enterokoki są rzadko spotykane w pierwotnym zakażeniu kanałów, natomiast w zakażeniach wtórnych występują w 29-77 % przypadków. Według badaczy do inwazji enterokoków w kanałach dochodzi poprzez mikroprzecieki wypełnień po leczeniu endodontycznym, w wyniku zanieczyszczenia kanału w trakcie leczenia oraz w razie pozostawienia kanału otwartego na mikrośrodowisko jamy ustnej. Enterokoki dzięki enzymom proteolitycznym mogą rozpuszczać kolagen kanalików zębinowych i wnikać do komory zęba (7).

Streptokoki są charakterystyczne dla zakażeń pierwotnych. Często są izolowane: Streptococcus anginosus, Streptococcus intermedius, Streptococcus constellatus, Streptococcus mitis,  Streptococcus gordonii, Streptococcus oralis. Do rzadko spotykanych gatunków w infekcjach endodontycznych należą S. salivarius, S. sanguinis i S. mutans, które mogą się dostawać do kanałów w trakcie leczenia (7).

Bakterie z rodziny Actinomyces to mikroorganizmy Gram-dodatnie izolowane głównie z kanałów po wcześniejszym leczeniu endodontycznym (najczęściej Actinomyces izraeli i Actinomyces meyeri). Bardzo często występują u pacjentów z uporczywymi zmianami okołowierzchołkowymi. Promieniowce są także odpowiedzialne za tworzenie się ropni zębopochodnych, często umiejscowionych w okolicy kąta żuchwy, które mogą się otwierać na zewnątrz w postaci przetok (7).

W kanałach korzeniowych także mogą wzrastać Gram-dodatnie bakterie niezarodnikujące z rodziny Lactobacillus, jednak są one uważane za organizmy przejściowo występujące w zębach leczonych wcześniej endodontycznie, najczęściej w zapaleniach okołowierzchołkowych wypełnionych kanałów. Do najważniejszych mikroorganizmów z tej rodziny należą Lactobacillus uli i Lactobacillus paracasei (7).

Propionibacterium propionicum jest często spotykanym drobnoustrojem względnie beztlenowym opornym na leczenie kanałowe. Patogenny charakter tego gatunku nie jest dokładnie poznany, jednak przypisuje mu się podobne mechanizmy co promieniowcom.

Zakażenia kanałów grzybami z rodzaju Candida są rzadkie i towarzyszą zwykle uporczywym zapaleniom okołowierzchołkowym. Do najczęściej izolowanych z kanałów gatunków drożdżaków należą: Candida albicans, a następnie C. glabrata, C. krusei, C. tropicalis, C. guilliermondii, C. kefyr i C. parapsilosis. Zdarzają się przypadki występowania C. inconspicua  i Geotrichium candidum (3, 4, 7).

NARAŻENIE NA ZAKAŻENIA W GABINECIE (PACJENT, PERSONEL)

Ryzyko wystąpienia infekcji było łączone najczęściej tylko ze szpitalami, gdzie codziennie wykonuje się wiele zabiegów medycznych na pacjentach o obniżonej odporności. Obecnie wiadomo, że mikroorganizmy chorobotwórcze stanowią zagrożenie we wszystkich placówkach medycznych niezależnie od wielkości i profilu świadczonych usług. Stopień zagrożenia wystąpieniem zakażenia zależy jednak od wielu czynników: rodzaju wykonywanych usług medycznych, stopnia inwazyjności procedur medycznych, ich liczby i czasu wykonywania, odpowiedniej oceny ryzyka infekcji, doboru najwłaściwszych metod dekontaminacji oraz ich wykonywania z najwyższą odpowiedzialnością i starannością.

Wiedza na temat zagrożeń związanych z zakażeniami krzyżowymi w gabinecie stomatologicznym jest niezbędna dla zapewnienia bezpieczeństwa zdrowotnego pacjentom i personelowi. W praktyce stomatologicznej istnieje możliwość przeniesienia czynnika zakaźnego przez wdychanie, wchłanianie, wszczepienie, połykanie oraz kontakt bezpośredni. Specyfika leczenia stomatologicznego wymusza bliski kontakt lekarza z pacjentem: rąk ze śliną, błoną śluzową, skórą i krwią podczas zabiegu, a także konieczność pracy wieloma narzędziami i sprzętem, co stwarza wiele możliwości przenoszenia infekcji z pacjenta na pacjenta, z pacjenta na pracowników gabinetu i z personelu na pacjenta.

Gabinet stomatologiczny jest miejscem przeprowadzania procedur medycznych o różnym stopniu inwazyjności i stosowania specyficznego sprzętu mającego kontakt z nieosłoniętymi tkankami miękkimi i twardymi. Zabiegi przeprowadzane na pacjentach powodują naruszenie ciągłości tkanek błony śluzowej w środowisku krwi i śliny. Na początku wizyty u stomatologa należy przeprowadzić wywiad dotyczący pacjenta, jego obecnego stanu zdrowia, np. w kierunku żółtaczki zakaźnej typu B lub C, bądź HIV. Niestety, dość często zdarza się, że pacjent podczas wywiadu nie przyznaje się do nosicielstwa chorób i w ten sposób stanowi potencjalne zagrożenie zarówno dla personelu gabinetu, jak i innych pacjentów (8). Z tego też względu każdy pacjent bez wyjątku i niezależnie od inwazyjności przeprowadzanych na nim procedur medycznych powinien być traktowany jako potencjalne źródło zakażenia.

Do najczęstszych źródeł zakażeń w gabinecie stomatologicznym zalicza się: 

• pacjentów będących nosicielami drobnoustrojów, np.: wirus HBV, HCV, HIV, Herpes simplex (wirus opryszczki),

• niedbale przygotowane instrumentarium,

• niedokładnie zdezynfekowane powierzchnie robocze mające kontakt z krwią, śliną, błonami śluzowymi pacjenta,

• niestarannie umyte ręce,

• instalacje wodne występujące w gabinecie, takie jak elementy unitu, ślinociągi.

Aby doszło do zakażenia, oprócz źródła musi być także droga przenoszenia oraz żywiciel, czyli osoba podatna na zakażenie. Takimi osobami są pacjenci o obniżonej odporności wywołanej m.in. zabiegami leczniczymi, podeszłym wiekiem, chorobami przewlekłymi oraz chorobami cywilizacyjnymi.

DROGI SZERZENIA SIĘ ZAKAŻEŃ

Istnieją różne podziały dróg szerzenia się zakażeń.

W gabinecie stomatologicznym możemy mieć do czynienia z przeniesieniem:

• bezpośrednim zakażeń – drogą kontaktową: przez bezpośrednią styczność z chorym lub nosicielem, kontakt błony śluzowej jamy ustnej z przewodami unitu stomatologicznego np. ślinociągu oraz kontakt z końcówkami i turbinami;

• pośrednim – przez zakażoną krew lub ślinę, kontakt skóry z materiałem/powierzchniami zanieczyszczonymi, przeniesienie rękoma, drogą powietrzno-kropelkową, czyli poprzez kichanie lub kasłanie na inną osobę i drogą inhalacyjną, gdy drobnoustroje pozostają w powietrzu przez dłuższy czas, poprzez wdychanie aerozoli pochodzących z turbin i dmuchawek wodno-powietrznych, których mgła może rozprzestrzeniać się nawet w promieniu 2 metrów.

W gabinecie stomatologicznym, w zależności od źródła pochodzenia oraz drogi przenoszenia, mogą występować drobnoustroje, które znacznie różnią się między sobą poziomem zjadliwości. Poprzez kontakt z krwią może dojść do zakażenia wirusami osłonowymi, takimi jak HIV, czy wirusy zapalenia wątroby HBV i HCV. Drogą powietrzno-kropelkową są przenoszone drobnoustroje kolonizujące układ oddechowy człowieka, np. prątki gruźlicy – Mycobacterium tuberculosis, wirus grypy ludzkiej H3N2 i różne jego mutacje, wirus wywołujący zespół ostrej niewydolności oddechowej SARS. Poza tym, przewody wodne unitu stomatologicznego kolonizują termofilne bakterie z grupy Legionella, które mogą zostać przeniesione do organizmu pacjenta i wywoływać groźną chorobę legionellozę. Przez skórę lub błony śluzowe są przenoszone m.in. wirus opryszczki i bakterie z grupy gronkowców (8).

ZAKAŻENIA KRWIOPOCHODNE

Praca w gabinecie stomatologicznym nieodzownie wiąże się z używaniem ostrych narzędzi, niejednokrotnie małych rozmiarów. Czyni to stomatologów, zwłaszcza chirurgów, grupą szczególnie narażoną na kontakt z krwią pacjenta. Na skutek ekspozycji na krew i płyny ustrojowe może dojść do zakażenia HBV, HCV, HIV – jako najbardziej niebezpiecznych i powszechnych zakażeń krwiopochodnych. Największą zakaźnością charakteryzuje się HBV – około 30% przypadków kontaktu z zainfekowaną krwią kończy się zakażeniem. Drugim groźnym wirusem zakaźnym jest HCV – około 10% zakażeń po ekspozycji, a następnym HIV – około 0,5-1%  infekcji. Wynika to z wielkości poszczególnych wirusów, a co za tym idzie – ich ilością we krwi. Poziom wiremii HBV jest liczony w milionach kopii, HCV – w setkach tysięcy, a HIV – w dziesiątkach tysięcy. Ryzyko zakażenia ponoszone przez pracowników służby zdrowia jest 10-krotnie wyższe, niż w populacji ogółem (9).

Najbardziej wiarygodne dane na temat zakażeń personelu medycznego wirusem HIV podczas wykonywania obowiązków pochodzą z badań prospektywnych (6). Ryzyko zakażenia drogą parenteralną wynosi około 0,3%. Przypadkowe zakłucie igłą daje możliwość przejścia tą drogą 0,7-7 komórek zakażonych od nosicieli bezobjawowych, a 2,8-28, gdy krew pochodzi od pacjenta z pełnoobjawowym AIDS lub w okresie ostrej choroby retrowirusowej. Porównywalnie, ryzyko przeniesienia tą drogą wirusa HBV wynosi 6-30%, ponieważ wiremia w zakażeniu tym wirusem jest zdecydowanie wyższa. Obawy przed zakażeniem HBV powinny powodować zatem dużo więcej niepokoju, ale w praktyce to zakażenie HIV jest częstym powodem odmowy pomocy tym chorym. Podobne zachowania wśród personelu medycznego budzi zakażenie wirusami zapalenia wątroby HCV czy HBV, jednak stosunek do tych chorych, mimo dużo większego ryzyka przypadkowego przeniesienia na personel medyczny, jest znacznie mniej radykalny (9).

W praktyce stomatologicznej opisano przypadek przeniesienia wirusa HIV na pacjentkę podczas ekstrakcji zatrzymanych trzecich zębów trzonowych (10). Dokładny mechanizm krzyżowego przeniesienia patogenów nie został jednoznacznie wyjaśniony. Prowadzone postępowanie wyjaśniające sugerowało przeniesienie wirusa przez końcówki wiertarki stomatologicznej, kątnicy do zabiegów profilaktycznych oraz igieł do znieczuleń miejscowych. Przeniesienie cząstek wirusa między pacjentami mogą powodować sprzęty bardzo rzadko sterylizowane (nie dla każdego pacjenta), takie jak: wiertarka turbinowa, kątnica do mikrosilnika oraz końcówka skalera (10).

W gabinecie lekarza dentysty powstają również aerozole wytwarzane przez wiertarki turbinowe, dmuchawki, urządzenia ultradźwiękowe. Podczas zabiegów wykonywanych w torze oddechowym pacjenta do płuc dostają się cząstki o wielkości10-100 μm. Do pęcherzyków płucnych docierają tylko cząstki o wymiarach 5-10 μm. Do tej pory nie ma doniesień o zakażeniu personelu stomatologicznego wirusem HIV tą drogą.

Kontakt z krwią, śliną i twardymi tkankami zęba jest na stałe wpisany w pracę stomatologa i niesie ze sobą potencjalne ryzyko. Jego wielkość zależy od kilku czynników: liczby przyjmowanych pacjentów zakażonych HIV, ich stanu immunologiczno-klinicznego (poziomu wiremii) oraz zasad ochrony przed zakażeniem. Zgodnie z danymi z USA spośród 1309 osób, które w 72% podały, że leczyły pacjentów zakażonych HIV i w 94% doznały mikrourazów instrumentami dentystycznymi, tylko w jednym przypadku stwierdzono u stomatologa przeciwciała anty-HIV (11).

U osób zakażonych HIV zawartość wirusa w ślinie potwierdzono u 1-5% pacjentów. Dla porównania: liczba cząstek wirusa HBV w ślinie może ponad stukrotnie przewyższać liczbę cząstek HIV w ślinie. Potwierdzono obecność około 1 cząstki wirusa HIV w 1 ml śliny u osoby zakażonej HIV. U osób zakażonych HBV średnia liczba cząstek wirusa HBV w 1 ml śliny wynosi 105 (9)

Oprócz wymienionych wirusów  HIV, HBV, HCV zagrożenia dla zespołu stomatologicznego niesie również grupa retrowirusów HTLV1, HTLV2, HTLV5 związanych ze schorzeniami nowotworowymi u człowieka, których ryzyko zakażenia nie zostało dotychczas oznaczone.

Zakażenia krwiopochodne, takie jak: HBV, HCV oraz HIV, muszą być traktowane jako potencjalne ryzyko w praktyce stomatologicznej. Jeżeli można je znacznie zmniejszyć w przypadku HBV dzięki szczepieniom, to w odniesieniu do HCV, HIV pozostaje tylko profilaktyka zakażenia. Jedyną skuteczna metodą obrony jest rygorystyczne stosowanie się do zaleceń przeciwdziałania zakażeniu w pracy zawodowej lekarza. Dostępne obecnie informacje wskazują jednoznacznie, że stosowanie się do zasad bezpiecznego prowadzenia zabiegów stwarza niewielkie ryzyko przeniesienia HBV, a potencjalne ryzyko przeniesienia HIV jest zdecydowanie jeszcze niższe.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z dnia 5 grudnia 2008 roku z późniejszymi zmianami Dz. U 2008 nr 234, poz.1570.

2.    www.bioinfo.mol.uj.edu.pl: Baran M.: Mikroflora jamy ustnej, Zakład Biofizyki Obliczeniowej i Bioinformatyki, Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii, Uniwersytet Jagielloński.

3.    Sarowska J., Wojnicz D., Kaczkowski H., Jankowski S.: Występowanie Entamoeba gingivalis i Trichomonas tenax u pacjentów ze schorzeniami przyzębia, w stanie immunosupresji i z chorobami genetycznymi. Adv. Clin. Exp. Med. 2004; 13, 2: 291-297.

4.    Ciesielska M., Gawrzewska B., Knychalska –Karwanv Z., Sendur A.: Badania mikrobiologiczne i mikologiczne jamy ustnej w przypadkach chorób błony śluzowej. Dent. Med. Probl. 2002; 39, 1: 63-67.

5.    Kędzia A., Kochańska B., Molęda-Ciszewska B., Wojtaszek-Słomińska A., Kusiak A., Gębska A., Ziółkowska-Klinkosz M.: Wrażliwość bakterii mikroaerofilnych na Salviasept®. Dent. Med. Probl. 2010; 47, 3: 328-333.

6.    Więcławska M., Kukwa A., Malejczyk M., Majewski S., Borowicz K.: Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) w obrębie jamy ustnej i gardła. Czas. Stomat. 2005; LVIII, 10: 689-702.

7.    www.dentysta.edu

8.    Rogalewicz R.: Jak skutecznie chronić gabinet stomatologiczny przed zakażeniami? Poradnik Stom. 2009; 9: 339-344.

9.    Dobrakowski R., Halon A., Simon K.: Aspekty prawne i etyczne opieki stomatologicznej nad pacjentami zakażonymi HIV. Dent. Med. Probl. 2005; 42, 3: 399-403.

10.    Ciesielski C., Marianos D., OU C., Dumbaugh R., Witte J., Berkelman R., Gooch B., Myers G., Luo C. C., Schochetman G.: Transmission of HIV in a dental practice. Ann. Int. Med. 1992; 116: 798-805.

11.    Gooch B., Marianos D., Ciesielski C., Dumbaugh R., Lash A., Jaffe H., Bond W., Lockwood S., Cleveland J.: Lack of evidence for patient – to – patient transmission of HIV in a dental practice. JADA 1993; 124: 38-44.

..............................................................................................................................................................

Adres do korespondencji:

Ewa Röhm-Rodowald
Zakład Zwalczania
Skażeń Biologicznych
Narodowy Instytut
Zdrowia Publicznego
Państwowy Zakład Higieny
00-791 Warszawa
ul. Chocimska 24   
tel.: (22) 54 21 330
faks: (22) 5421 305
e-mail: erodowald@pzh.gov.pl

Pracę nadesłano: 10.10.2011 r.
Przyjęto do druku:  25.10.2011 r.