Praca finansowana przez UM w Łodzi w ramach działalności statutowej nr 503-2163-1

WSTĘP

Zęby bliźniacze (dentes geminati) zaliczane są do wad wrodzonych morfologii zębów, powstających w okresie odontogenezy. Powstają one przez rozszczepienie się lub częściowy podział zawiązka zęba w okresie formowania się korony lub poprzez połączenie się prawidłowego zawiązka z nadliczbowym. Przyczyna występowania tej anomalii nie została jeszcze poznana. Wiadomo natomiast, że powstaje ona na skutek zaburzeń w obrębie listewki zębowej podczas odontogenezy. Wśród czynników mogących mieć wpływ na wystąpienie tego zaburzenia, wymienia się predyspozycje miejscowe takie jak: stłoczenia zawiązków zębów dające możliwość ich połączenia oraz urazy mogące powodować utratę kości pomiędzy zawiązkami. Z czynników ogólnych podawane są: choroby zakaźne, niezgodność czynnika Rh u rodziców, hiperwitaminozę A, awitaminozy, predyspozycje genetyczne, zaburzenia wydzielania gruczołów dokrewnych, choroby psychiczne, atawizm oraz przyjmowanie Thalidomidu. Występuje również w zespołach chorobowych takich jak: dysplazja entodermalna, zespół Gorliwa-Goltza, Ellisa van Crevelda, Kornelii de Lange, Russel-Silvera, Wolfa, VACTERYL, obojczykowo-czaszkowym i uszno-palcowym, a także syndaktylii, deformacji paznokci, zezie i kile wrodzonej [1, 2, 3, 4].

Zęby bliźniacze zajmują w łuku zębowym miejsce jednego zęba. Mają one szeroką koronę z widoczną bruzdą na brzegu siecznym lub dwie małe korony posiadające jeden wspólny korzeń. Zdjęcie RTG ukazuje jeden kanał korzeniowy zęba nadliczbowego oraz dwie oddzielne lub jedną wspólną dużą komorę przedzieloną wpukleniem [1, 5, 6].

Celem pracy było przedstawienie przypadku występowania dwóch stałych zębów bliźniaczych u 10-letniego chłopca, u którego zadecydowano o ekstrakcji jednego z nich.

OPIS PRZYPADKU

Chłopiec, lat 10, został skierowany celem ekstrakcji bliźniaczego zęba stałego 11 (ryc. 1) z Zakładu Ortodoncji naszego szpitala. Badaniem przedmiotowym stwierdzono występowanie dwóch zębów bliźniaczych 11 i 12. Na zdjęciu zębowym widoczny był ząb bliźniaczy 11 (ryc. 2). Ekstrakcja zęba 11 miała na celu stworzenie przestrzeni do wprowadzenia zęba 12, w kierunku linii pośrodkowej. Po zakończeniu leczenia ortodontycznego zaplanowano pogłębienie bruzdy w koronie bliźniaczego zęba 12, który będzie imitował występowanie dwóch przyśrodkowych zębów siecznych stałych.

Mama chłopca nie podawała występowania tej anomalii w uzębieniu mlecznym oraz nie stwierdziła jej obecności u członków rodziny. Pacjent nie uległ urazowi twarzowej części czaszki. Chorób ogólnoustrojowych nie stwierdzono. Stan ogólny chorego był dobry. Po przedstawieniu matce dziecka planu leczenia chirurgicznego i uzyskaniu pisemnej zgody na leczenie chirurgiczne, przystąpiono do wykonania ekstrakcji.

W znieczuleniu nasiękowym usunięto bliźniaczy ząb 11 (ryc. 3, 4). Ranę poekstrakcyjną zaopatrzono chirurgicznie (ryc. 5). Przebieg śród- i pooperacyjny był bez powikłań.

OMÓWINIE

Częstość występowania zębów bliźniaczych w uzębieniu stałym wynosi od 0,1 do 1%, podczas gdy w mlecznym od 0,15% do 2,8%. Obustronne występowanie nieprawidłowości szacuje się na 0,02% [1, 2, 4, 5]. Zęby bliźniacze występują najczęściej w obrębie zębów siecznych przyśrodkowych i bocznych, rzadziej kłów oraz przedtrzonowych i trzonowych [1, 4]. Wielu autorów [1] podaje częstsze występowanie tej anomalii u chłopców, niż u dziewcząt, co jest zgodne z naszą obserwacją. Przyczynę upatrują w dziedziczeniu tego zaburzenia poprzez autosomalny gen dominujący lub recesywny o niewielkiej penetracji.

Występowanie zębów bliźniaczych jest przyczyną powstawania stłoczeń, rotacji zębów, zgryzu urazowego, braku miejsca do prawidłowego wyrzynania się sąsiednich zębów oraz przesunięcia linii pośrodkowej łuków zębowych [6]. Zadurska i wsp. [1, 4] obserwowały u pacjentów z zębami bliźniaczymi w przednim odcinku szczęki występowanie zaburzeń zgryzu, którym towarzyszyły recesja dziąseł i osłabienie struktury kostnej przeciwległych siekaczy. Zęby bliźniacze ze względu na swą budowę, bogatą w szczeliny i mikropęknięcia w szkliwie, jak i zębinie oraz położenie w łuku zębowym, stwarzają lepsze warunki dla zalegania płytki nazębnej, przez co są bardziej podatne na procesy próchnicowe, a zwłaszcza powikłania periodontologiczne.

Metoda leczenia przedstawionej nieprawidłowości zębowej musi być dobrana indywidualnie do każdego pacjenta, po przeprowadzeniu dokładnego badania klinicznego i radiologicznego. Szczególne trudności sprawia odróżnienie zęba bliźniaczego od zlanego, zwłaszcza w przypadku zlania się zęba prawidłowego z nadliczbowym [2].

Postępowanie z bliźniaczymi zębami stałymi sprawia więcej trudności niż z mlecznymi. Wybór właściwej metody leczenia zależy od warunków miejscowych, które pozwolą lekarzowi uzyskać prawidłowy efekt estetyczny i funkcjonalny. Nowoczesna stomatologia rozszerzyła możliwości terapii poprzez leczenie wielospecjalistyczne nie tylko metodami chirurgicznymi i ortodontycznymi [1, 3]. W opisanym przypadku, ze względu na obustronne występowanie anomalii, zadecydowano o ekstrakcji zęba 11 i wprowadzeniu zęba bliźniaczego 12 do linii pośrodkowej. Taką decyzję podjęto ze względu na wykonanie odontoplastyki, co wpłynie na estetyczne imitowanie prawidłowo zbudowanych zębów siecznych przyśrodkowych [1].

Warto również podkreślić, że wielospecjalistyczne leczenie zębów bliźniaczych rozszerza możliwości terapii tej nieprawidłowości. Wybór właściwej metody postępowania pozwala na zachowanie funkcji układu stomatognatycznego, chroniąc pacjenta przed wczesnym leczeniem protetycznym.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    Zadurska M., Piekarczyk B., Młynarczyk A.: Zęby dwoiste – na podstawie piśmiennictwa i własnych obserwacji. Czas Stomat 2004; 57: 461-468.

2.    Sikorska I., Grzesiak-Janas G., Kajca Z.: Zęby bliźniacze. Twój Przegl Stom 2006; 4: 36.

3.    Haskell T.D., Krakowiak P.A., Pirani A.B.: Nonendodontic coronal resection of fused and geminated vital teeth – a new technique. Oral Surg Oral Med Oral Pathol 1997; 83: 501-505.

4.    Zadurska M., Siemińska-Piekarczyk B., Pogorzelska-Młynarczyk A., Pietrzak-Bilińska B., Chądzyński P.: Zęby dwoiste w uzębieniu mlecznym – postacie, objawy, postępowanie. Czas Stomatol 2006; 59: 740-746.

5.    Altug-Atac A.T., Erdem D.: Prevalence and distribution of dental anomalies in orthodontic patients. Am J Orthod Dentofac Orthop 2007; 131: 504-510.

6.    Kokich V.G, Crabill K.E.: Managing the patient with missing or malformed maxillary central incisors. Am J Orthod Dentofac Orthop 2006; 129: 55-63.

..............................................................................................................................................................

© Maciej Stępczyński, Anna Janas, Grażyna Grzesiak-Janas

..............................................................................................................................................................

* Adres do korespondencji:

Maciej Stępczyński
Zakład Chirurgii Stomatologicznej
Uniwersytecki Szpital Kliniczny Nr 6 UM
92-213 Łódź, ul. Pomorska 251
tel.: 42 675 75 29

Pracę nadesłano: 09.05.2010 r.
Przyjęto do druku: 22.07.2010 r.