ŹRÓDŁA WYSTĘPOWANIA I DROGI PRZENOSZENIA DROBNOUSTROJÓW W GABINECIE STOMATOLOGICZNYM

Gabinet stomatologiczny jest miejscem przeprowadzania procedur medycznych o różnym stopniu inwazyjności i stosowania specyficznego sprzętu mającego kontakt z nieosłoniętymi tkankami miękkimi i twardymi. Zabiegi przeprowadzane na pacjentach powodują naruszenie ciągłości tkanek błony śluzowej w środowisku krwi i śliny. Przed wizytą u stomatologa powinien być przeprowadzany wywiad dotyczący pacjenta, jego obecnego stanu zdrowia, np.: w kierunku żółtaczki zakaźnej typu B lub C, bądź HIV. Niestety, bywają dosyć często przypadki, że pacjent podczas wywiadu nie przyzna się do nosicielstwa chorób i w ten sposób stanowi potencjalne zagrożenie zarówno dla personelu gabinetu, jak i dla innych pacjentów. Z tego też względu każdy pacjent bez wyjątku i niezależnie od inwazyjności przeprowadzanych na nim procedur medycznych powinien być traktowany jako potencjalne źródło zakażenia.

Do najczęstszych źródeł zakażeń w gabinecie stomatologicznym zalicza się:

• pacjentów będących nosicielami drobnoustrojów, np.: wirus HBV, HCV, HIV, Herpes simplex (wirus opryszczki), 

• niedbale przygotowane instrumentarium,

• niedokładnie zdezynfekowane powierzchnie robocze mające kontakt z krwią, śliną, błonami śluzowymi pacjenta, 

• niedokładnie umyte ręce, 

• instalacje wodne występujące w gabinecie, takie jak elementy unitu, ślinociągi.

Aby doszło do zakażenia, oprócz źródła musi być także droga przenoszenia oraz żywiciel, czyli osoba podatna na zakażenie. Takimi osobami są pacjenci o obniżonej odporności wywołanej m.in. zabiegami leczniczymi, podeszłym wiekiem, chorobami przewlekłymi oraz chorobami cywilizacyjnymi.

Najczęstszymi drogami przenoszenia drobnoustrojów chorobotwórczych są:

• kontakt z krwią lub innymi płynami ustrojowymi – przez wszczepienie (podczas ukłucia, skaleczenia), kontakt uszkodzonej skóry z zanieczyszczonymi powierzchniami;

• drogą powietrzno-kropelkową – poprzez wdychanie aerozoli pochodzących z turbin i dmuchawek wodno-powietrznych, których mgła może rozprzestrzeniać się nawet w promieniu 2 metrów;

• błony śluzowe – przez kontakt jamy ustnej z przewodami unitu stomatologicznego, np. ślinociągu, oraz kontakt z końcówkami i turbinami.

DROBNOUSTROJE CHOROBOTWÓRCZE STANOWIĄCE NAJWIĘKSZE ZAGROŻENIE W GABINECIE

W zależności od źródła pochodzenia oraz drogi przenoszenia w gabinecie stomatologicznym mogą występować różnorodne drobnoustroje, które znacznie różnią się między sobą poziomem zjadliwości. Poprzez kontakt z krwią może dojść do zakażenia wirusami osłonkowymi takimi jak HIV, czy wirusy zapalenia wątroby HBV i HCV. Drogą powietrzno-kropelkową przenoszone są drobnoustroje kolonizujące układ oddechowy człowieka, np. prątki gruźlicy – Tbc, wirus grypy ludzkiej H3N2 i różne jego mutacje, wirus wywołujący zespół ostrej niewydolności oddechowej SARS. Poza tym, w przewodach wodnych unitu stomatologicznego kolonizują termofilne bakterie z grupy Legionella, które mogą zostać przeniesione do organizmu pacjenta i wywoływać groźną chorobę legionellozę. Przez skórę lub błony śluzowe przenoszone są m.in. wirus opryszczki i bakterie z grupy gronkowców.

PODZIAŁ GABINETU STOMATOLOGICZNEGO NA STREFY ZAGROŻENIA ZAKAŻENIEM

Ryzyko wystąpienia infekcji przez bardzo długi czas było łączone jedynie ze szpitalami, gdzie codziennie wykonywanych jest wiele zabiegów medycznych na pacjentach o obniżonej odporności. Obecnie wiadomo, że mikroorganizmy chorobotwórcze stanowią zagrożenie we wszystkich placówkach medycznych niezależnie od wielkości i profilu świadczonych usług.

Stopień zagrożenia wystąpieniem zakażenia zależy jednak od wielu czynników:

• rodzaju wykonywanych usług medycznych,

• stopnia inwazyjności procedur medycznych,

• ilości i czasu wykonywanych procedur,

• dokonania odpowiedniej oceny ryzyka infekcji,

• doboru najwłaściwszych metod dekontaminacji,

• wykonywania procedur dekontaminacji z najwyższą odpowiedzialnością i starannością.

Kluczowa dla odpowiedniego zapobiegania zakażeniom jest prawidłowa ocena stopnia ryzyka wystąpienia infekcji. Oceny takiej pozwala dokonać tzw. klasyfikacja Spauldinga. Dr Earl Spaulding był szefem Departamentu Mikrobiologii Uniwersytetu Medycznego w Temple i jako pierwszy zaproponował podział stref i wyposażenia jednostek medycznych ze względu na ryzyko wystąpienia infekcji. Klasyfikacja ta została zaakceptowana przez CDC (Centers of Disease Control and Prevention) – amerykańską organizację zajmującą się opracowywaniem metod zapobiegania zakażeniom.

Zgodnie z klasyfikacją Spauldinga wyróżnia się cztery strefy ryzyka:

1. Strefa A – wysokiego ryzyka – sprzęt inwazyjny naruszający ciągłość tkanek i mający kontakt z ranami i naturalnie jałowymi jamami ciała wraz z błonami śluzowymi.

2. Strefa B – średniego ryzyka – sprzęt mający kontakt z nieuszkodzonymi błonami śluzowymi, sprzęt przeznaczony dla pacjentów z chorobami zakaźnymi oraz sprzęt zanieczyszczony materiałami organicznymi, powierzchnie dotykowe (często dotykane przez personel i pacjentów).

3. Strefa C – niskiego ryzyka – sprzęt kontaktujący się ze zdrową skórą chorego.

4. Strefa D – minimalnego ryzyka – powierzchnie i wyposażenie znajdujące się w otoczeniu pacjentów nie mające bezpośredniego kontaktu z ranami, np. podłogi, ściany.

W tabeli I przedstawione zostały przykładowe elementy gabinetu stomatologicznego i klasyfikacja ich wg stopnia zagrożenia infekcją.

METODY ZAPOBIEGANIA ZAKAŻENIOM W GABINECIE STOMATOLOGICZNYM

Aby w odpowiedni sposób chronić przed zakażeniami pacjentów oraz siebie i swój gabinet, ważne jest przestrzeganie kilku podstawowych zasad. Techniki mycia, dezynfekcji i sterylizacji nie mogą być stosowane zamiennie, gdyż dotyczą zupełnie odmiennego postępowania i zapewniają różne poziomy czystości mikrobiologicznej.

Z definicji:

Dekontaminacja – proces usuwania drobnoustrojów obejmujący etapy: mycia, dezynfekcji i sterylizacji.

Mycie – jest to etap dekontaminacji, usuwający zarówno zabrudzenia (kurz, substancje organiczne), jak i pewną część drobnoustrojów.

Dezynfekcja – jest to proces redukcji drobnoustrojów do pewnego zdefiniowanego poziomu poprzez zastosowanie metod fizycznych lub chemicznych.

Sterylizacja – jest to proces redukcji drobnoustrojów metodami chemicznymi lub fizycznymi (głównie termicznymi), włącznie z niszczeniem form przetrwalnikowych bakterii.

Wynika z tego, że powierzchnie zanieczyszczone materiałem biologicznym, np. krwią, powinny być najpierw umyte, a potem zdezynfekowane lub umyte i zdezynfekowane jednocześnie preparatem o właściwościach myjąco-dezynfekujących. Niestety, bardzo często do takich powierzchni w sposób niewłaściwy stosowane są preparaty alkoholowe, których zastosowanie ogranicza się jedynie do powierzchni czystych. Podobnie rzecz ma się z instrumentami kontaktującymi się z tkankami pacjenta. W tym przypadku prawidłowym zachowaniem jest mycie i dezynfekcja preparatem o właściwościach myjąco-dezynfekujących, a następnie sterylizacja, np. w autoklawie.

Dezynfekcja

W procesie dezynfekcji najważniejsze jest stosowanie preparatów dezynfekcyjnych o odpowiednim spektrum działania. Na rynku jest dostępna duża liczba różnorodnych preparatów dezynfekcyjnych.

Każdy z nich gwarantuje pewną skuteczność biobójczą uzależnioną od:

• zastosowanej techniki dezynfekcji,

• zawartych w preparacie składników aktywnych,

• stężenia roztworu roboczego,

• czasu dezynfekcji.

Zazwyczaj do dezynfekcji powierzchni i sprzętu stosowane są techniki przez spryskanie, przetarcie lub metodę wchodzącą do sektora medycznego zwaną zamgławianiem. Narzędzia często dezynfekowane są techniką zanurzeniową, polegającą na zanurzeniu ich w roztworach środków dezynfekcyjnych w kuwetach lub kontenerach.

Do osiągnięcia pełnej skuteczności, oprócz wyboru odpowiedniego preparatu i techniki wymagane jest również przestrzeganie zaleceń producenta dotyczących stężenia roztworu roboczego i czasu dezynfekcji. Obniżenie któregoś z tych parametrów obniży skuteczność dezynfekcji, a co za tym idzie spowoduje uzyskanie nieodpowiednio zdezynfekowanego instrumentarium lub powierzchni gabinetu. Przy wyborze stężenia roztworu roboczego oraz czasu działania należy kierować się wytycznymi dotyczącymi wymaganego spektrum działania dla stref ryzyka (tab. II).

W ostatnim trzydziestoleciu nastąpił znaczny postęp w dziedzinie rozwoju baz aktywnych preparatów dezynfekcyjnych. Kiedyś powszechnie stosowane były preparaty chlorowe, lecz ze względu na ich ograniczone spektrum działania, niezbyt przyjazny wpływ na pracujący na nich personel oraz działanie korozyjne zostały częściowo wyparte przez nowsze składniki aktywne, np. trójenzymatyczne lub wieloskładnikowe.

Podobnie w przypadku dezynfekcji narzędzi zabiegowych kiedyś powszechne było stosowanie IV soli amoniowych, lecz po stwierdzeniu zjawiska nabywania oporności przez drobnoustroje zostały zastąpione m.in. preparatami nadtlenowymi i aldehydowymi. Pierwsze z nich gwarantują szerokie spektrum działania, aczkolwiek osiągane w dosyć długim czasie. Dodatkowo istnieją pewne ograniczenia w ich stosowaniu wynikające z braku kompatybilności z niektórymi metalami wchodzącymi w skład narzędzi (nieprzestrzeganie zaleceń producenta może skutkować zniszczeniem cennego sprzętu). Przez długi czas idealnymi preparatami wydawały się być te oparte na aldehydach, np. glutaraldehydzie. Dopiero po pewnym czasie wyszedł na jaw negatywny wpływ aldehydów na organizm ludzki (wywoływanie alergii, uczuleń, efektów teratogennych), co sprawiło, że obecnie wycofuje się z tych preparatów.

Dezynfekcję małych i trudno dostępnych powierzchni bardzo często wykonuje się nadal preparatami opartymi na alkoholach, które są wygodne w stosowaniu i posiadają poprawne spektrum działania. Niestety, w gabinecie poza powierzchniami czystymi, do których dezynfekcji skuteczny jest alkohol, spotyka się także te powierzchnie, które są zanieczyszczone krwią, śliną, co nakazuje zastosowanie preparatów myjąco-dezynfekujących aktywnych w strefie B. Z tego też względu istnieje potrzeba znalezienia nowej bazy aktywnej. W ostatnim dziesięcioleciu na rynku pojawiły się nowoczesne kompozycje wieloskładnikowe, które oprócz właściwości dezynfekujących spełniają rolę środków czyszczących.

Skomponowanie w jednym preparacie kilku składników aktywnych niesie za sobą wiele korzyści m.in.:

• poprawia właściwości użytkowe preparatu,

• poszerza spektrum działania preparatu dzięki połączeniu różnych mechanizmów działania,

• wykorzystuje efekt addytywny lub synergistyczny składników aktywnych,

• pozwala ograniczyć efekt nabywania oporności drobnoustrojów,

• ogranicza szkodliwy wpływ składników głównych.

Z tego względu wydaje się, że przyszłość należy właśnie do takich preparatów, które w swojej kompozycji posiadają główny składnik biobójczy, np.: aminę, oraz kilka składników dodatkowych, takich jak surfaktant, składnik zmniejszający twardość wody oraz antykorozyjny.

W tabeli III został przedstawiony krótki przegląd obecnie stosowanych składników aktywnych i ich charakterystyka.

Oprócz dezynfekcji powierzchni oraz narzędzi bardzo ważny problem stanowi dekontaminacja specjalnych sprzętów spotykanych w gabinecie stomatologicznym takich jak końcówki, systemy ssące i instalacje wodne unitu stomatologicznego. Względem końcówek wymagana jest dezynfekcja preparatem o pełnym spektrum działania (podobnym jak dla stref wysokiego i średniego ryzyka), a następnie sterylizacja. Bardzo często zamiast spryskiwania preparatem stosuje się chusteczki nasączane roztworem dezynfekcyjnym. Do dezynfekcji systemów ssących jest na rynku kilka preparatów, które usuwają bakterie obecne w przewodach ślinociągów i spluwaczek. Odrębna sprawa to dezynfekcja instalacji wodnych unitu stomatologicznego, gdzie ze względu na dogodne warunki bytowania (podwyższona temperatura, duża wilgotność) mogą kolonizować bakterie głównie z grupy Legionella, które potem stanowią zagrożenie dla pacjenta.

Sterylizacja

W procesie sterylizacji usuwane są wszystkie formy wegetatywne i przetrwalnikowe bakterii. Istotne jest to, aby sterylizację przeprowadzać dopiero po skończonym wcześniej procesie dezynfekcji a nie np. zamiennie. Dla przykładu, wirus wywołujący zapalenie wątroby grupy C – HCV jest odporny na podwyższoną temperaturę i w jego przypadku pominięcie procesu dezynfekcji może spowodować, że nie zostanie on usunięty.

W procesie sterylizacji decydujące znaczenie odgrywają następujące parametry:

• technika sterylizacji, np. parowa, niskotemperaturowa,

• temperatura,

• ciśnienie,

• czas sterylizacji.

Bardzo ważne z uwagi na zachowanie skuteczności procesów sterylizacyjnych jest:

• użycie właściwych opakowań,

• rodzaj opakowania wpływa na czas zachowania sterylności przez instrumenty,

• zachowanie szczelności opakowania,

• zabezpieczenie opakowania przed zniszczeniem,

• opakowanie zapewniało odpowiednie ułożenie sprzętu – nie przeładowywanie,

• odpowiednie przechowywanie po sterylizacji.

Sterylizacji powinny być poddawane sprzęty, które spowodowały naruszenie ciągłości tkanek pacjenta lub miały kontakt z naruszonymi tkankami. Do takich sprzętów zalicza się elementy z strefy A i B wg klasyfikacji Spauldinga, czyli instrumenty stosowane przy ekstrakcji, wiertła, końcówki stomatologiczne, lusterka.

ŚRODKI OCHRONY OSOBISTEJ

W codziennej pracy stomatologa niezwykle ważne dla bezpieczeństwa personelu i pacjentów jest stosowanie środków ochrony osobistej. Ciągłe narażenie na kontakt z potencjalnie zakażonym pacjentem, unoszące się w powietrzu pary i aerozole zawierające zarówno drobnoustroje, jak i związki chemiczne oraz narażenie na środki chemiczne w gabinecie sprawiają, że bez takiej ochrony nie jest możliwe prowadzenie praktyki. Do niezbędnych środków ochrony osobistej w gabinecie stomatologicznym zalicza się: fartuchy robocze, maski ochronne, okulary i przyłbice ochronne, rękawice jednorazowe. Bardzo często na sprzęcie stosowane są specjalne osłonki chroniące przed aerozolami, m.in. lampa polimeryzacyjna lub operacyjna.

ASPEKTY PRAWNE ZAPOBIEGANIA ZAKAŻENIOM W GABINECIE STOMATOLOGICZNYM

Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. 2008 nr 234 poz. 1570) nakłada na kierowników i personel obowiązek podejmowania działań zapobiegawczych szerzeniu się
i rozprzestrzenianiu zakażeń i chorób zakaźnych, a w szczególności:

• ocenę ryzyka wystąpienia zakażenia (np. zgodnie z klasyfikacją Spauldinga),

• opracowanie, wdrożenie oraz nadzór nad procedurami sanitarno-higienicznymi, np. dekontaminacji skóry, powierzchni i narzędzi medycznych,

• zastosowanie odpowiednich działań zapobiegawczych, w tym: dobór odpowiednich technik dezynfekcji, sterylizacji oraz wyposażenie gabinetu w preparaty dezynfekcyjne oraz materiały do sterylizacji,

• edukację personelu w zakresie zapobiegania zakażeniom.

Wszystkie te zadania są obowiązkiem kierowników placówek medycznych i właśnie kierownicy są osobami odpowiedzialnymi za skuteczność akcji zapobiegania zakażeniom (nikt nie może ich zwolnić z tego obowiązku).

Aktem prawnym, który normuje jakie wymagania powinien spełniać zakład opieki zdrowotnej określa Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 listopada 2006 r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać pod względem fachowym i sanitarnym pomieszczenia i urządzenia zakładu opieki zdrowotnej (Dz.U. 2006 nr 213 poz. 1568) ze zmianami (Dz. U. 2008 nr 30 poz. 187). Organem sprawującym nadzór zapobiegawczo-kontrolny jest Główny Inspektor Sanitarny, któremu podlegają inspektorzy Wojewódzkich Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych i Powiatowych Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych.

Do najważniejszych zasad sanitarno-higienicznych, których przestrzeganie jest niezbędne do prowadzenia praktyki lekarskiej zalicza się:

• posiadanie i stosowanie procedur dekontaminacji: rąk i skóry, powierzchni, narzędzi medycznych oraz procedur unieszkodliwiania odpadów medycznych,

• mycie i dezynfekcja rąk oraz skóry powinna odbywać się przed i po każdym zabiegu oraz w każdym przypadku ich kontaminacji,

• każdy pakiet narzędzi medycznych powinien być stosowany jednorazowo: jeden zestaw = jeden pacjent. Po jego użyciu powinny być wyczyszczone i zdezynfekowane przez zanurzenie w roztworze środka dezynfekcyjnego o maksymalnym dostępnym spektrum działania (podczas dezynfekcji wanna dezynfekcyjna powinna być szczelnie przykryta), następnie należy je poddać sterylizacji wyrobów,

• w przypadku narzędzi, które nie mogą być sterylizowane metodami termicznymi (są wrażliwe na temperaturę i mogą ulec zniszczeniu) dopuszczalne jest przeprowadzenie procesu tzw. dezynfekcji wysokiego poziomu  (ang. High Level Disinfection) o spektrum sporobójczym; jednak w tym przypadku nie są opakowane i nie mogą być przechowywane jako jałowe – są do natychmiastowego użycia,

• powierzchnie, np. elementy unitu, przedmioty, z którymi pacjent ma kontakt powinny być wyczyszczone i dokładnie zdezynfekowane po każdym kolejnym pacjencie, używając preparatu gwarantującego spektrum działania (B, F, V) w czasie nie dłuższym niż 15 minut,

• powierzchnie zanieczyszczone krwią, plwocinami i innym materiałem biologicznym powinny być dezynfekowane preparatem o spektrum poszerzonym o prątki gruźlicy (Tbc),

• w praktyce lekarskiej możliwe jest stosowanie jedynie takich preparatów, które zostały dopuszczone do obrotu na terytorium Unii Europejskiej (jako wyroby medyczne lub ich wyposażenie – posiadają certyfikat CE) lub Rzeczpospolitej Polskiej (jako produkty biobójcze lub lecznicze – posiadają pozwolenie Ministra Zdrowia),

• roztwory preparatów dezynfekcyjnych, których składniki wykazują krótką aktywność jak np. na bazie aktywnego tlenu lub chloru mogą być stosowane maksymalnie 24 godziny od ich przygotowania lub krócej, co wynika ze spadku ich aktywności względem drobnoustrojów, zależnego od stopnia zabiałczenia roztworu, tzn. zabrudzenia narzędzi zabiegowych,

• roztwory preparatów dezynfekcyjnych, których składniki aktywne są trwałe jak np. aldehydy, aminy mogą być stosowane dłużej niż 24 godziny pod warunkiem, że roztwór w wannie nie jest nadmiernie obciążony zanieczyszczeniami i jest możliwa kontrola aktywności tego roztworu np. paskami testowymi,

• parametry procesów sterylizacji instrumentów powinny być rygorystycznie przestrzegane, kontrolowane i udokumentowane a dokumentacja powinna być przechowywana przez 10 lat,

• warunki przechowywania pakietów po sterylizacji powinny wykluczyć możliwość ich wtórnego zanieczyszczenia,

• skuteczność procesów sterylizacji powinna być na bieżąco kontrolowana przy pomocy testów biologicznych lub chemicznych, najlepiej przy użyciu urządzeń testowych np. PCD, STS. Należy też, przynajmniej raz w miesiącu przeprowadzać kontrolę przy użyciu testów biologicznych.

PODEJŚCIE PACJENTA DO TEMATU ZAKAŻEŃ

W ostatnich latach dał się zauważyć intensywny wzrost zainteresowania pacjentów tematyką związaną z zakażeniami, których źródłem mogą być zarówno zabiegi przeprowadzane w szpitalach, jak i w miejscach wykonywania prywatnych praktyk lekarskich, w tym gabinetach stomatologicznych. Wzrost świadomości społecznej oraz duża powszechność i dostępność środków masowego przekazu sprawiły, że częściej i łatwiej docierają do nas tematy informujące o zakażeniach powodowanych nieodpowiednim stanem sanitarnym jednostek służby zdrowia. W ostatnim dziesięcioleciu odnotowany został ponad 5-krotny wzrost liczby pozwów o odszkodowania z tytułu zakażenia pacjentów drobnoustrojami chorobotwórczymi. Niektóre zasądzone wyroki opiewają na kwoty znacznie wyższe niż jeszcze kilka lat temu, np. w 2002 r. – 12 tys. złotych, lecz w 2008 r. już ponad 75 tys. złotych.

W internecie powstało wiele forów internetowych utworzonych przez pacjentów korzystających z prywatnych gabinetów lekarskich np. www.prawapacjenta.eu. Są na nich umieszczone szczegółowe porady dotyczące domagania się spełnienia wszelkich wymogów higieniczno-sanitarnych, które mają zabezpieczyć pacjenta przed zakażeniami. Ponadto m.in. pracownicy Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych edukują pacjentów w sprawie wymagań, jakie powinny spełniać gabinety lekarskie i czego można od lekarzy wymagać.

Dla każdego prowadzącego gabinet stomatologiczny w przypadku wniesionego pozwu udowodnienie zakażenia niesie za sobą znacznie poważniejsze konsekwencje niż tylko finansowe. Lekarz prowadzący samodzielną praktykę traci dobrą reputację w środowisku lekarskim, co czasem może uniemożliwić dalsze prowadzenie praktyki.

Czy warto więc przez lekkomyślność i pojedyncze zakażenie ryzykować dorobek wielu lat pracy?

Jedynym sposobem na ochronę przed zajściem tak niekorzystnych okoliczności jest stosowanie odpowiednich środków ochrony przed zakażeniami. W przypadku stosowania nieodpowiednich środków dezynfekcyjnych lub braku stosowania się do zaleceń służb prewencyjnych trudno jest jednoznacznie udowodnić, że nie ponosi się odpowiedzialności za powstały incydent. Poza tym nie wystarczy jedynie mieć jakieś preparaty do dezynfekcji, lecz ważny jest przede wszystkim ich odpowiedni dobór i stosowanie zgodnie z wytycznymi producenta. Niestety, w ostatnich latach dosyć często zdarza się stosowanie preparatów o niskim koszcie jednostkowym i niewystarczającym spektrum działania, albo obniżanie stężenia preparatów lub skracanie czasu dezynfekcji.

Przed podjęciem decyzji dotyczących wyboru preparatów dezynfekcyjnych środków ochrony osobistej należy sobie postawić pytanie: czy lepiej chronić zdrowie ludzkie zapobiegając zakażeniom i stosując odpowiednie środki ochrony przed zakażeniami, czy lepiej oszczędzać na środkach licząc, że uda się uniknąć zakażeń narażając zdrowie i życie ludzkie, swoją reputację, ponosząc odpowiedzialność cywilno-prawną i duże koszty finansowe?

Decyzja należy do Ciebie, Drogi Stomatologu!

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    Weremko M., Polz D., Polz-Dacewicz M.: Kontrola zakażeń w gabinecie stomatologicznym. Magazyn Stomat 2006; 6: 92-94.

2.    Żyśko-Christ D., Kałahurka A.: Dezynfekcja i sterylizacja w gabinecie stomatologicznym. Magazyn Stomat 2003; 3: 91-92.

3.    Millership S.E., Cummins A.J., Irwin D.J.: Infection control failures in a dental surgery – dilemmas in incident management. J Public Health 2007; 29: 303-307.

4.    Podsadna B.: Nowoczesne preparaty myjąco-dezynfekujące w gabinetach stomatologicznych. Magazyn Stomat 2005; 10: 85-86.

5.    Kutrowska E.: Chemiczne środki dezynfekcyjne do powierzchni i narzędzi. Zakażenia 2008; 6: 5-13.

6.    Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. 2008 nr 234 poz. 1570).

7.    Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 10 listopada 2006 r. w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać pod względem fachowym i sanitarnym pomieszczenia
i urządzenia zakładu opieki zdrowotnej (Dz.U. 2006 nr 213 poz. 1568) ze zmianami (Dz.U. 2008 nr 30 poz. 187).

8.    Rutala W.A., Weber D.J.: Disinfection of Endoscopes: Review of New Chemical Sterilants Used for High-Level Disinfection. Infect Control and Hosp Epidemiol 1999; 20: 69-76.

9.    Bhat V.S., Shetty M.S., Shenoy K.K.: Infection control in the prosthodontic laboratory. J Indian Prosthodont Soc 2007; 7: 62-65.

10.    Bird D.L.: Seven Steps for Instrument Reprocessing: A Critical Responsibility of the Dental Assistant. Contemporary Dental Assisting 2006; 6: 4-6.

11.    Chmielowski P.: Kontrola Sanepidu w gabinetach stomatologicznych. www.dentonet.pl

12.    Dzieciątkowska M.: Pracownik stacji musi umyć ręce – czyli niektóre aspekty zapobiegania zakażeniom krzyżowym. www.higienistki.pl

..............................................................................................................................................................

© Rafał Rogalewicz

..............................................................................................................................................................

Pracę nadesłano: 14.07.2009 r.
Przyjęto do druku: 26.08.2009 r.

Praca recenzowana