Poradnik Stomatologiczny, 2009,IX,11; 390-393

Ciało obce jako powikłanie powstałe po usunięciu zęba

Maciej Stępczyński*, Anna Maria Szyperska, Anna Janas


Zakład Chirurgii Stomatologicznej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego Nr 6 Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

  • Tab. I. Pozostawione ciała obce po usunięciu zębów
  • Ryc. 1. W czasie badania klinicznego widoczne pozostawione w części zębodołowej żuchwy ciało obce po wykonanym usunięciu zęba
  • Ryc. 2. Na wykonanym zdjęciu pantomograficznym potwierdzono obecność i lokalizację ciała obcego.
  • Ryc. 3. Po nacięciu płata śluzówkowo-okostnowego i zdjęciu blaszki kostnej, uwidoczniono ciało obce
  • Ryc. 4. Usunięte ciało obce – wypełnienie amalgamatowe

Wstęp: Usunięcie zęba jest zabiegiem często wykonywanym w praktyce stomatologicznej i polega na przerwaniu włókien ozębnej łączących korzeń zęba z kością, a następnie wyjęciu zęba. Celem pracy jest przedstawienie obecności ciał obcych w jamie ustnej, będących powikłaniem leczenia stomatologicznego.

Materiał i metody: Obserwacją kliniczną 5-letnią objęto 79 pacjentów (37 kobiet i 42 mężczyzn), leczonych z powodu dolegliwości bólowych oraz powtarzających się stanów zapalnych w okolicy zagojonych zębodołów po usuniętych zębach. Wiek chorych wahał się od 21 do 63 lat. Na wykonanych zdjęciach pantomograficznych stwierdzono pozostawione ciała obce. W znieczuleniu miejscowym wykonano ich chirurgiczne usunięcia. Przebieg śród- i pooperacyjny był bez powikłań.

Wyniki: Najczęstszymi ciałami obcymi były narzędzia kanałowe oraz wiertła stomatologiczne. W dalszej kolejności stwierdzono części korony usuwanego zęba, wypełnienia amalgamatowe oraz dzioby kleszczy.

Wniosek: Pozostawione ciała obce po wykonanych ekstrakcjach zębów, które są przyczyną dolegliwości bólowych oraz powtarzających się stanów zapalnych, należy usuwać.

Praca finansowana przez Uniwersytet Medyczny w Łodzi w ramach działalności statutowej nr 503-2148-1.

WSTĘP

Usunięcie zęba jest zabiegiem chirurgicznym często wykonywanym w codziennej praktyce stomatologicznej i polega na przerwaniu włókien ozębnej łączących korzeń zęba z kością zębodołu, a następnie wyjęciu zęba. Zębodół wypełnia się skrzepem krwi, który ulega organizacji i pokrywa się nadpełzającym z brzegu nabłonkiem. Rana po usunięciu zęba na ogół goi się prawidłowo. Przed rozwojem infekcji broni ustrój miejscowa i ogólna odporność, zaś sam zębodół chroni skrzep krwi.

Usunięcie zęba jest zabiegiem tylko na pozór prostym.

W przypadku niecałkowitego wyrznięcia się zęba, czy też nieprawidłowego kształtu korzenia, bądź nietypowego jego ułożenia powstają trudności, które niestety zmuszają do operacyjnego usunięcia zęba. Natomiast sam zabieg chirurgiczny może spowodować wiele powikłań miejscowych i ogólnych. Te pierwsze toczą się w polu operacyjnym oraz w jego otoczeniu i często spowodowane są błędami w technice, które zalicza się do czynników jatrogennych w wyniku leczenia stomatologicznego [1, 2].

Celem pracy jest przedstawienie obecności ciał obcych w obrębie jamy ustnej, będących powikłaniem leczenia stomatologicznego.

MATERIAŁ I METODY

Obserwacją kliniczną 5-letnią objęto 79 pacjentów (37 kobiet i 42 mężczyzn), leczonych z powodu dolegliwości bólowych oraz powtarzających się stanów zapalnych w okolicy zagojonych zębodołów po usuniętych zębach. Osoby objęte badaniem miały wykonane ekstrakcje zębów poza naszym Zakładem w prywatnych gabinetach stomatologicznych oraz publicznych i niepublicznych zakładach opieki zdrowotnej na terenie Łodzi, okolic ościennych i innych województw Polski. Wiek chorych wahał się od 21 do 63 lat. Okres, jaki upłynął od chwili usunięcia zębów do momentu zgłoszenia się pacjentów do Zakładu Chirurgii Stomatologicznej UM w Łodzi wynosił 1-3 miesiące u 33 chorych, 4-5 miesięcy u 27 osób, zaś powyżej 6 miesięcy w 19 przypadkach.

W wywiadzie 12 chorych zgłaszało utrudnione gojenie zębodołu oraz występowanie dolegliwości bólowych po wykonanej ekstrakcji zęba. Pacjenci leczeni byli farmakologicznie przez lekarzy stomatologów. W czasie badania klinicznego tylko u 4 pacjentów pozostawione ciała obce w wyrostku zębodołowym szczęki lub części zębodołowej żuchwy były widoczne, gdyż przeświecały przez błonę śluzową (ryc. 1), lecz nie stwierdzono ich wyczuwania badaniem palpacyjnym.

Na wykonanych zdjęciach pantomograficznych potwierdzono ich obecność w zagojonych zębodołach (ryc. 2) oraz ustalono lokalizację. Pacjentom przedstawiono plan leczenia chirurgicznego i po uzyskaniu pisemnej akceptacji, wyznaczono termin zabiegu. W znieczuleniu miejscowym po nacięciu płata śluzówkowo-okostnowego (ryc. 3) i jego odwarstwieniu, zdjęto blaszkę kostną uwidaczniając ciało obce, które usunięto (ryc. 4). Rany pooperacyjne zaopatrzono chirurgicznie. Przebieg śród- i pooperacyjny był bez powikłań.

WYNIKI

Najczęstszymi ciałami obcymi w zagojonych zębodołach były narzędzia kanałowe i wiertła stomatologiczne, co obserwowano u 42 pacjentów (tab. I). W dalszej kolejności stwierdzono pozostawione części korony usuwanego zęba u 26 chorych, w 9 przypadkach były to wypełnienia amalgamatowe oraz u 2 osób dzioby kleszczy Meissnera.

DYSKUSJA

Jak wynika z piśmiennictwa [3, 4, 5] obecność ciał obcych, które pozostawione są w zębodołach po usunięciu zębów, bywa różna. Najczęściej są to materiały stosowane do wypełnień kanałowych lub wstecznych po resekcji wierzchołka korzenia zęba, wypełnienia amalgamatowe lub też części korony z usuniętego zęba. Spotykane są również narzędzia kanałowe, wiertła stomatologiczne pozostawione po zabiegach stomatologicznych w tkance kostnej i przestrzeniach anatomicznych, co jest zgodne z obserwacją leczonych przez nas chorych, gdyż te ciała obce były stwierdzane najczęściej.

Lesiakowski [6] jest zdania, że bywają także odłamki metalowych instrumentów, dzioby dźwigni prostej Beina lub kleszczy Meissnera i Berenta. Autor przytacza przypadek 28-letniego pacjenta, który zgłosił się ze skierowaniem i zdjęciem skośnym żuchwy do Poradni Chirurgii Stomatologicznej PAM z powodu pozostawionego dzioba kleszczy Meissnera, podczas usunięcia zęba 46. Podjęta przez lekarza stomatologa, wykonującego ekstrakcję zęba, próba usunięcia pozostawionego fragmentu narzędzia nie powiodła się. Zabieg usunięcia ciała obcego wykonano w powyższej poradni. W przedstawionym materiale klinicznym tego typu powikłania obserwowano u 2 chorych, u których usunięto zęby 48 i 37.

Niektórzy autorzy [7] są zdania, że w przypadkach ciała obcego zębodół po usunięciu zęba ma utrudnione gojenie i wypełniony jest bujającą ziarniną, która ropieje i powoduje uporczywe bóle. Takie objawy po wykonanej ekstrakcji zęba zgłaszało 12 leczonych przez nas pacjentów. Jednak u wszystkich chorych zębodoły były całkowicie wygojone, zaś błona śluzowa wyrostka zębodołowego szczęki lub części zębodołowej żuchwy była zaczerwieniona i bolesna przy dotyku. Powyższe własne obserwacje są odmienne od innych autorów [8, 9], według których ciała obce nie sprawiają żadnych dolegliwości i wykrywane są przypadkowo dopiero na zdjęciach rentgenowskich. W takich przypadkach można je pozostawić, szczególnie wówczas, gdy próba ich usunięcia związana byłaby z większym uszkodzeniem tkanek i możliwością wystąpienia powikłań pooperacyjnych.

Należy podkreślić konieczność wykonania diagnostyki radiologicznej, która w zaplanowaniu leczenia znacznie ułatwia lokalizację pozostawionych ciał obcych, ich położenie do zębów sąsiednich i innych elementów anatomicznych, co umożliwia właściwe wykonanie zabiegu.

WNIOSEK

Pozostawione ciała obce po wykonanych ekstrakcjach zębów, które są przyczyną dolegliwości bólowych i powtarzających się stanów zapalnych, należy usuwać.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    Janas A., Grzesiak-Janas G.: Wtłoczenie podczas ekstrakcji korzenia zęba do jamy torbieli. Por Stomat 2008; 9: 236-238.

2.    Janas A.: Ciało obce w zatoce szczękowej. Por Stomat 2007; 3: 111-114.

3.    Kim J.C., Choi S.S., Wang S.J., Kim S.G.: Minor complications after mandibular third molar surgery: type, incidence, and possible prevention. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2006; 102: 4-11.

4.    Yalcin S., Aktas I., Emes Y., Atalay B.: Accidental displacement of a high-speed handpiece bur during mandibular third molar surgery: a case report. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 2008; 105: 29-31.

5.    Ludlow M., Brenneise C., Haft T.: Chronic pain associated with a foreing body left under the soft tissue flap during periapical surgery. J Endod 1994; 20: 48-50.

6.    Lesiakowski M.: Pozostawiony fragment dziobów kleszczy w tkankach dna jamy ustnej podczas usunięcia zęba – opis przypadku. Czas Stomat 2002; LV: 677-680.

7.    Aurelio J., Chenail B., Gerstein H.: Foreign-body reaction to bone wax. Oral Surg 1984; 16: 589-591.

8.    Abe K., Beppu K., Sinohara M., Oka M.: An iatrogenic foreign body (dental bur) in the maxillary antrum: a report of two cases. Brit Dent J 1992; 173: 63-65.

9.    Malinowski J., Sobczyk P.: Najczęstsze powikłania w chirurgii stomatologicznej. Cz. 1. Stom Współ 1998; 5: 8-15.

..............................................................................................................................................................

© Maciej Stępczyński, Anna Maria Szyperska, Anna Janas

..............................................................................................................................................................

*Adres do korespondencji

Maciej Stępczyński

Zakład Chirurgii Stomatologicznej
Uniwersytecki Szpital Kliniczny Nr 6 UM
92-213 Łódź, ul. Pomorska 251
tel.: 42 675 75 29

Pracę nadesłano: 24.08.2009 r.
Przyjęto do druku: 28.10.2009 r.

Praca recenzowana