Praca finansowana przez Uniwersytet Medyczny w Łodzi w ramach działalności statutowej nr 503-2163-1.

WSTĘP

Jedną z grup nieprawidłowości zębowych w obrębie narządu żucia stanowią zęby nadliczbowe. Są one nadmiarowe w stosunku do prawidłowej liczby zębów mlecznych lub stałych. Zwiększona liczba zębów (hiperdoncja) to występowanie zębów nadliczbowych o nieprawidłowej budowie (tzw. zęby dymorficzne) lub zębów dodatkowych o budowie prawidłowej (eumorficzne). Występują dwukrotnie częściej w uzębieniu stałym niż mlecznym. Ich odmianą jest ząb środkowy (mesiodens). Nazwa jego pochodzi od położenia między górnymi zębami siecznymi przyśrodkowymi [1]. Zaburzenia rozwojowe zębów według ogólnie przyjętej klasyfikacji Cavsona [2] dotyczą: liczby, budowy, kształtu i umiejscowienia zębów.

Celem pracy było przedstawienie opisu przypadku nietypowej lokalizacji zęba środkowego.

OPIS PRZYPADKU

Jedenastoletni chłopiec został skierowany do naszego szpitala celem konsultacji z powodu widocznego na zdjęciu pantomograficznym zagęszczenia utkania kostnego nad korzeniem zęba 21. (ryc. 1). Rozwój choroby przebiegał bez dolegliwości bólowych i zapalnych. Wykryty został przypadkowo podczas badania radiologicznego, które wykonano kontrolnie po leczeniu endodontycznym zęba 21. na skutek przebytego urazu twarzowej części czaszki cztery lata temu.     

W wywiadzie matka dziecka nie podawała przebytych chorób ogólnoustrojowych – stan ogólny pacjenta był dobry. Badanie zewnątrzustne nie wykazało zmian i odchyleń od stanu prawidłowego. W badaniu wewnątrzustnym stwierdzono prawidłowo wyrznięty ząb 11. i 21. w łuku zębowym (ryc. 2). Od strony podniebiennej w obrębie korony zęba 21. widoczne było wykonane wypełnienie, przy czym ząb nie reagował na perkusję pionową i poziomą.  Badaniem palpacyjnym szczytu korzenia zęba 21. nie stwierdzono wygórowania od strony przedsionkowej i podniebiennej, jak również stanu zapalnego oraz bolesności dotykowej. Higiena jamy ustnej była dobra. Innych odchyleń od stanu prawidłowego nie obserwowano.

Na podstawie dostarczonego zdjęcia pantomograficznego określono umiejscowienie zęba, jego położenie do innych elementów anatomicznych oraz zaplanowano wykonanie leczenia chirurgicznego od strony przedsionkowej. Matce dziecka przedstawiono rozpoznanie (mesiodens) oraz plan leczenia i po uzyskaniu pisemnej zgody wyznaczono termin zabiegu.

W dniu operacji, po przeanalizowaniu dostarczonych badań laboratoryjnych, pacjent był ponownie badany przez anestezjologa i chirurga szczękowego. Brak przeciwwskazań do zabiegu umożliwiało jego wykonanie. Leczenie chirurgiczne odbyło się w procedurach chirurgii jednego dnia.

Po nacięciu trójkątnym płata śluzówkowo-okostnowego w przedsionku jamy ustnej, jego odwarstwieniu i zdjęciu blaszki kostnej, uwidoczniono pod korzeniem zęba 21. mezjodens (ryc. 3), który usunięto (ryc. 4). Ranę pooperacyjną zaopatrzono chirurgicznie (ryc. 5). Przebieg śród- i pooperacyjny nastąpił bez powikłań. Dziecko w godzinach przedpołudniowych opuściło nasz szpital w stanie ogólnym dobrym.

OMÓWIENIE

Najczęstszą postacią zaburzeń dotyczących liczby zębów jest mezjodens. Częstość jego występowania waha się od 0,5-0,7% przypadków. Może on samoistnie wyrznąć się do jamy ustnej, bądź też pozostaje zatrzymany w kości, co niejednokrotnie opóźnia lub uniemożliwia wyrzynanie zębów. Często jest przyczyną diastemy, rozrostu wędzidełka wargi górnej, zaburzeń w budowie zębów sąsiednich, ich rotacji, resorpcji, powstawania torbieli zawiązkowych [3–5]. W opisanym przypadku mezjodens był zatrzymany w kości, lecz nie powodował zaburzeń w prawidłowym wyrzynaniu się zębów siecznych przyśrodkowych stałych w szczęce, jak również jego obecność pod korzeniem zęba 21. nie wpłynęła na występowanie w/w odchyleń od stanu prawidłowego.     

Roychoudhury i wsp. [6] na podstawie badań klinicznych przeprowadzonych w latach 1996–1999, dotyczących leczenia 50 mezjodensów, stwierdzają, iż pacjenci zgłaszali się głównie z powodu: ostrych dolegliwości bólowych, wygórowania w okolicy wyrzynającego się zęba, stłoczeń, obrotów i innych wad zębowych. Natomiast tylko u dwóch chorych obserwowali przypadkowe radiologiczne wykrycie tej nieprawidłowości, co jest zgodne z naszą obserwacją. Autorzy dowodzą, że mezjodens różni się od środkowych siekaczy wielkością i stożkowatym lub kolbowatym kształtem korony. W opisanym przypadku usunięty ząb środkowy miał koronę atypową kształtu sopelkowatego i posiadał krótki korzeń.

Temat ten poruszają także inni autorzy [7] i dowodzą, że mezjodens może przypominać ząb typowy (dens typicus), w sąsiedztwie którego się rozwija, bądź też nietypowy (dens atypicus). Ma wówczas mniejsze wymiary i odmienny kształt korony, np.: różyczkowaty, stożkowaty, kropelkowaty i dłutkowaty, co jest zgodne z naszymi spostrzeżeniami.  

Powstanie zęba środkowego może odbywać się w tym samym czasie co innych zębów z danej grupy, bądź też możliwie jest ich późne tworzenie – tłumaczyć to może hipoteza niezresorbowanej listewki zębowej [8]. W przedstawionym przypadku należy sądzić, iż przebyty uraz twarzowej części czaszki był powodem występowania tej anomalii zębowej.

Warto również podkreślić, że analiza uzębienia pacjenta na podstawie prawidłowo wykonanego zdjęcia radiologicznego pozwala na wykrycie wielu nieprawidłowości. Należą do nich m.in. zaburzenia dotyczące liczby zębów. Wskazane jest jednak różnicowanie ich ze strukturami anatomicznymi, silnie pochłaniającymi promienie rentgenowskie, tj.: przegrodą nosową, pozostawionymi w kości korzeniami usuniętych zębów, ciałami obcymi oraz miejscowym zagęszczeniem utkania kostnego – osteosklerozą. Oprócz badania klinicznego, obraz rentgenowski pozwala ustalić rozpoznanie, a także nakreśla postępowanie lecznicze.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    Janas A.: Nadliczbowe zęby środkowe (mezjodensy) przyczyną zaburzeń w prawidłowym wyrzynaniu zębów przyśrodkowych siecznych stałych w szczęce. Implantoprot 2008; 10: 41-43. 

2.    Cavson R.A.: Essentials of Dental Surgery and Pathology. Churchil Livingstone, Edynburg 1984.

3.    Dominiak M., Mierzwa-Dudek D., Zawada A.: Anomalie rozwojowe zębów – przegląd piśmiennictwa. Czas Stoma 2003; 10: 687-690. 

4.    Jaworski P., Wysokińska-Miszczuk J.: Mesiodens – opis przypadków występowania zęba środkowego u chłopców zamieszkałych na terenie powiatu płońskiego. TPS 2007; 10: 37- 40.

5.    Kim S.G., Lee L.H.: Mesiodens: a clinical and radiological study. J Dent Child 2003; 70: 58-60.

6.    Roychoudhury A., Gupta Y., Parkash H.: Mesiodens: a retrospective study of fifty teeth. J Indian Soc Pado Prev Dent 2000; 10: 144-146.

7.    Gallas M., Garcia A.: Retention of permanent incisors by mesiodens: a family affair. Br Dent J 2000; 188: 63-64.

8.    Jansen B.L., Kreiborg S.: Development of the dentition in cleidocranial dysplasia. J Oral Pathol Med 1990; 19: 89-93.

..............................................................................................................................................................

© Anna Janas, Patryk Siwik, Anna-Maria Szyperska

..............................................................................................................................................................

*Adres do korespondencji

Anna Janas
Zakład Chirurgii Stomatologicznej
Uniwersytecki Szpital Kliniczny Nr 6 UM
92-213 Łódź, ul. Pomorska 251
tel.: 42 675 75 29

Pracę nadesłano: 27.01.2010 r.
Przyjęto do druku: 12.03.2010 r.