WPROWADZENIE

Inspiracją do realizacji niniejszej publikacji był roczny pobyt w Japonii pierwszego autora w ramach stypendium fundacji International Team for Implantology. Stypendium dotyczyło klinicznej implantologii oraz miało miejsce w jedynym azjatyckim ośrodku szkoleniowym tej fundacji – Tsurumi University School of Dental Medicine w Yokohamie. Bazę kliniczną tego ośrodka stanowił Pierwszy Oddział Chirurgii Szczękowo-Twarzowej, której kierownikiem jest prof. Kanichi Seto, przewodniczący Azjatyckiego Stowarzyszenia Chirurgów Szczękowo-Twarzowych (AAMFS) oraz Dziekan Tsurumi University School of Dental Medicine. Codzienna praca z profesorem w szpitalu, w salach dydaktycznych oraz w biurze dziekana pozwoliła przybliżyć i zrozumieć, oprócz kwestii klinicznych, wiele aspektów dotyczących funkcjonowania stomatologicznej opieki zdrowotnej oraz umożliwiła dokładne zapoznanie się z organizacją studiów lekarsko-dentystycznych w Japonii i porównanie tych studiów z Polską.

W ciągu ostatniego dziesięciolecia, na mocy dyrektyw Unii Europejskiej, w Polsce przeprowadzono restrukturyzację dostosowującą przeddyplomowe, stomatologiczne programy nauczania realizowane na kierunkach lekarsko-dentystycznych do programów unijnych. Przy rekrutacji na studia lekarsko-dentystyczne brany jest pod uwagę wynik egzaminu maturalnego w miejsce egzaminu wstępnego. Zwiększono ilość godzin dydaktycznych w zakresie praktycznej nauki zawodu lekarza dentysty kosztem nauczania w zakresie przedmiotów podstawowych i treści ogólnomedycznych. W celu uzyskania stałego prawa do wykonywania zawodu lekarza dentysty od 2005 roku jest niezbędne zdanie Lekarsko-Dentystycznego Egzaminu Państwowego (LDEP). Do egzaminu aktualnie absolwenci mogą przystąpić już w trakcie trwania rocznego stażu podyplomowego, którego likwidację zapowiedziało Ministerstwo Zdrowia.

W Japonii, kraju wg WHO o najwyższym stanie zdrowia populacji, w ciągu ostatnich lat również doszło do zmian w kształceniu lekarzy dentystów. Zostały wprowadzone zmiany w sylabusie nauczania, opracowano Państwowy Egzamin dla Dentystów (NED – National Examination for Dentists), a w roku 2006 wprowadzono obowiązkowy staż podyplomowy. W corocznym Raporcie Zdrowia, Pracy i Dobrobytu z 2008 roku Minister Zdrowia Japonii stwierdza, że „stworzenie nowego systemu klinicznego kształcenia dentystów sprzyja nie tylko rozwojowi samych dentystów, lecz jest przyczyną wielu zmian w samej opiece stomatologicznej oraz zwiększa jakość świadczonych zabiegów” [1, 2, 3, 4, 5].

REKRUTACJA NA STUDIA

W odróżnieniu od Polski, w Japonii, oprócz medycznych uczelni państwowych (11 jednostek) istnieją uczelnie prywatne (17 jednostek) i jedna publiczna uczelnia okręgowa. Rekrutacje na studia lekarsko-dentystyczne rozpoczynają się w styczniu.
W uczelniach państwowych i w uczelni publicznej w pierwszym etapie organizowany jest ogólnopaństwowy egzamin wielokrotnego wyboru z zakresu fizyki, chemii, biologii, matematyki, języków japońskiego i angielskiego oraz nauk społecznych.
W drugim etapie kandydaci przystępują do egzaminu opracowanego przez uczelnię z zakresu przedmiotów: fizyka, chemia, biologia, matematyka i język angielski. Uczelnie prywatne przygotowują egzaminy wstępne we własnym zakresie, a rekrutacje w tych uczelniach są dwóch typów. Pierwszy to pisemny egzamin z fizyki, chemii, biologii, matematyki, języka angielskiego oraz rozmowa kwalifikacyjna. Drugi sposób uzyskania wpisu na listę studentów prywatnej medycznej uczelni przewiduje polecenie (rekomendację) przez dyrektora liceum, a następnie napisanie wypracowania i udział w rozmowie kwalifikacyjnej. Rekomendacje uzyskują uczniowie o najwyższej średniej w liceum. Natomiast w Polsce, w wyniku ostatnio wprowadzonych zmian, podczas rekrutacji na studia lekarsko-dentystyczne obowiązuje konkurs świadectw maturalnych – w pierwszej kolejności brane są pod uwagę wyniki z chemii, biologii i fizyki z astronomią [6, 7, 8, 9].

ODPŁATNOŚĆ ZA STUDIA

W Japonii średnie roczne czesne za studia lekarsko-dentystyczne wynosi 85,000 USD na uczelniach prywatnych i 9,200 USD na uczelniach państwowych i uczelni okręgowej. Istnieje również system stypendialny dla zdolnych studentów. W Polsce studia lekarsko-dentystyczne odbywają się w trybie stacjonarnym i niestacjonarnym. Tryb stacjonarny jest bezpłatny, a roczna opłata za studia niestacjonarne wynosi około 6,000 USD. Uczelnie we własnym zakresie ustanawiają stypendia socjalne oraz naukowe [7, 8].

TOK STUDIÓW

Studia lekarsko-dentystyczne w Japonii trwają sześć lat, a jeden rok akademicki składa się przeważnie z 35 tygodni z sesjami egzaminacyjnymi. Warunkiem uzyskania absolutorium jest zdobycie 188 punktów w ciągu sześciu lub więcej lat studiowania. Uzyskanie jednego punktu uzyskuje się poprzez zaliczenie od 15 do 30 godzin dydaktycznych oraz 30-45 godzin ćwiczeń klinicznych i laboratoryjnych. Program studiów obejmuje przedmioty ogólne i zawodowe. Obok przedmiotów obowiązkowych studenci realizują również zajęcia fakultatywne oraz część przedmiotów z możliwością wyboru. Na przykład w Kanagawa Dental College pierwsze cztery lata studiów lekarsko-dentystycznych obejmują zajęcia laboratoryjne i teoretyczne. Rok piąty studiów obejmuje w 80% ćwiczenia kliniczne i w 20% ćwiczenia teoretyczne. Na roku szóstym odbywają się wyłącznie ćwiczenia kliniczne oraz studenci przygotowują się do NED.

W ramach dostosowywania edukacji przeddyplomowej w zakresie stomatologii w Polsce doszło do zmian toku studiów. Zaliczenie roku uzyskuje się poprzez wykazanie się zdobyciem określonej liczby punktów ECTS (European Credit Transfer System). ECTS są wartościami liczbowymi odpowiadającymi wkładowi pracy, którą winien wykonać student, aby otrzymać zaliczenie poszczególnych przedmiotów. W ciągu jednego roku akademickiego student jest zobowiązany uzyskać minimum 60 punktów ECTS. Pięcioletni okres studiów obejmuje nie mniej niż 5000 godzin dydaktycznych. Wprowadzone zmiany przewidują od pierwszego roku kontakt studentów z przedmiotami stomatologicznymi [7, 10, 8].

UZYSKIWANIE PRAWA DO WYKONYWANIA ZAWODU

Ostatnio w Japonii został wprowadzony dwudniowy Państwowy Egzamin dla Stomatologów (NED). Pytania do egzaminu są przygotowywane pod kontrolą polskiego odpowiednika Ministerstwa Zdrowia. NED składa się z dwóch części. Pierwsza obejmuje 300 pytań: z zakresu dyscyplin podstawowych (30 pytań), przedmiotów kierunkowych (120 pytań) i przypadków klinicznych (150 pytań). Druga część egzaminu jest pisana następnego dnia, w celu zmniejszenia stresu dla zdających. Obejmuje 30 pytań ze wszystkich stomatologicznych przedmiotów oraz z etyki. Ta część zawiera jedno lub dwa pytania wykluczające – nieudzielenie odpowiedzi na jedno z nich skutkuje negatywną oceną całego egzaminu.

Minimalna, niezbędna do zdania egzaminu ilość prawidłowych odpowiedzi wynosi 80%. Dodatkowym warunkiem do uzyskania prawa wykonywania zawodu lekarza dentysty jest konieczność zaliczenia rocznego stażu podyplomowego wprowadzonego w Japonii w 2006 roku.

W Polsce, podobnie do Japonii, do uzyskania prawa wykonywania zawodu niezbędnym jest zdanie Lekarsko-Dentystycznego Egzaminu Państwowego (LDEP) oraz zaliczenie rocznego stażu podyplomowego. Egzamin, oprócz stomatologicznych przedmiotów, obejmuje zagadnienia z następujących dziedzin: medycyny ratunkowej, bioetyki, orzecznictwa i zdrowia publicznego. LDEP odbywa się dwa razy w roku i zawiera 200 pytań testowych, w którym należy wybrać jedną prawidłową odpowiedź z pięciu zaproponowanych. Dla uzyskania stałego prawa do wykonywania zawodu niezbędnym jest uzyskanie co najmniej 56% możliwych do uzyskania punktów. W sprawie obowiązkowego stażu podyplomowego Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało jego likwidację, pomimo wyraźnego sprzeciwu środowiska lekarskiego, akademickiego, samorządowego i studenckiego. W chwili obecnej trwają pracę nad nowelizacją ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty [7, 11, 8, 12, 13].

PODSUMOWANIE

Występują istotne różnice w stomatologicznej dydaktyce przeddyplomowej pomiędzy Polską i Japonią zarówno w kwestii rekrutacji, odpłatności za studia oraz organizacji toku studiów. Ważnym faktem jest to, że w Japonii, pomimo większej o 15% ilości godzin zajęć klinicznych w porównaniu z Polską, rozwój kształcenia lekarzy dentystów zmierza w kierunku zwiększenia klinicznych umiejętności praktycznych studentów. Pomimo trwających 6 lat studiów, na kierunku lekarsko-dentystycznym dodatkowo został wprowadzony roczny staż podyplomowy, którego celem jest zwiększenie kwalifikacji zawodowych przyszłych lekarzy dentystów. Aktualnie, pomimo krótszego czasu trwania przeddyplomowej dydaktyki stomatologicznej, w Polsce – w porównaniu do Japonii – realizowanych jest więcej godzin dydaktycznych. Zastanowienie budzi kwestia związana z tendencją dalszego komasowania godzin dydaktycznych w pięcioletnim okresie studiów w Polsce, podczas gdy obserwuje się odwrotny kierunek w przeddyplomowym kształceniu stomatologicznym w Japonii.

Zajęcia kliniczne na studiach lekarsko-dentystycznych w Polsce stanowią 32% wszystkich zajęć akademickich w porównaniu z 42% w przypadku Japonii. W opinii autorów konieczne jest ponowne przeprowadzenie analizy zasadności likwidacji stażu podyplomowego, którego aktualna wartość jest niepodważalna. Daje sposobność nabywania pierwszych, samodzielnych doświadczeń klinicznych pod ukierunkowanym nadzorem lekarza specjalisty, co jest szczególnie ważne w zawodzie lekarza stomatologa, który w przyszłości najczęściej będzie zdany na samodzielne podejmowanie decyzji klinicznych [14, 15, 16, 10].

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    Ustawa z 24.08.2007 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej (Dz. U. z 2007 r. nr 176, poz.1238).

2.    The World Health Report, World Health Organization, 2000.

3.    WHO, Health Systems: Improving Performance. Genewa 2000.

4.    Matherias from 21st General Meeting of the Japanese Association for Dental Science: Set yourself the goal of oral Helth! Yokohama, 4-16 Nov, 2008.

5.    Japanese Ministry of Health, Labour and Welfare Report: Annual Health, Labour and Welfare Report 2007-2008.

6.    Japan Dental Association, www.jda.or.jp.

7.    Heo S.M,  Kim K.J., Kawamura M., Komabayashi T.: Comparison of the dental education systems in Korea and Japan. International Dental Journal 5/2004; 54 (2): 70-72.

8.    Karibe H. i wsp.: Cross-Cultural Comparison of the Attitudes of Dental Students in Three Countries. Journal of Dental Education 11/2007; 71 (11): 1457-1466.

9.    Komabayashi T. i wsp.: Dental education in India and Japan: implications for U.S. dental programs for foreign-trained dentists. Journal of Dental Education 05/2005; 69 (4): 461-469. 

10.    Yokosuka: Kanagawa Dental College, April 2004.

11.    Komabayashi T., Bird W.F.: Comparison of written examinations required for dental licensure in Japan and the United States: contents, cognitive levels, and cultural implications. Journal of Dental Education 09/2005; 69 (8): 930-936.

12.    Centrum Egzaminów Medycznych, www.cem.edu.pl.

13.    Rozporządzenie Ministra Zdrowia w prawie stażu podyplomowego lekarza i lekarza dentysty, 24 marca 2004 roku.

14.    The International Medical Foundation of Japan, Southeast Asian Medical Information Center health statistics 2002. Tokyo 2003.

15.    Stanowisko XVII Ogólnopolskiej Konferencji Młodych Lekarzy, Kraków, 4-6 kwietnia 2008 r.

16.    Program studiów w UJ CM na rok 2008/2009 na kierunku lekarsko-dentystycznym.

..............................................................................................................................................................

© Mieczysław Grzegocki, Bartłomiej W. Loster

..............................................................................................................................................................

*Adres do korespondencji

Mieczysław Grzegocki
Zakład Stomatologii Zintegrowanej CM UJ
31-155 Kraków, ul. Montelupich 4
tel.: 12 424 54 00
fax: 12 424 54 94
e-mail: grzegocki@gmail.com

Pracę nadesłano: 02.03.2010 r.
Przyjęto do druku: 16.04.2010 r.