WPROWADZENIE

Nowotwory jamy ustnej stanowią około 30% wszystkich nowotworów złośliwych głowy i szyi. Zajmują one ósme miejsce pod względem częstości występowania w populacji polskiej i stanowią poważne problemy terapeutyczne. Częściej obserwowane są u mężczyzn. Do czynników powodujących ich powstawanie należą: palenie papierosów, zła higiena jamy ustnej, przewlekłe drażnienia błony śluzowej w wyniku źle dopasowanych protez, czynniki immunosupresyjne, przyczynia się również obecność zmian przedrakowych. Jama ustna i twarz są częstą lokalizacją zarówno nowotworów łagodnych, jak i złośliwych.  

Nowotwór łagodny (neoplasma benignum) rośnie odśrodkowo, rozpychając sąsiednie tkanki (expansio). Jest dobrze od nich odgraniczony, przesuwalny względem podłoża, nie jest zrośnięty z otoczeniem, co ma duże znaczenie rozpoznawcze. Guzy łagodne rosną bowiem powoli, bezboleśnie, nie dając przerzutów. Zbudowane są z wysoko zróżnicowanej tkanki, podobnej do otaczającej, o komórkach z prawidłowym obrazem podziału.

Z kolei nowotwór złośliwy (neoplasma malignum) różni się od nowotworu łagodnego typem i szybkością wzrostu. Rośnie naciekająco, wzrastając w sąsiednią tkankę bez względu na jej rodzaj i typ. Nie można również oznaczyć granic między nowotworem a prawidłową tkanką. Guz złośliwy rośnie szybko [1, 2, 3].

Celem pracy było przedstawienie opisu przypadku, w którym usunięto zęby z nowotworu złośliwego.

OPIS PRZYPADKU

Pacjent, lat 69, został skierowany celem konsultacji z powodu guza zlokalizowanego w wyrostku zębodołowym szczęki oraz asymetrii twarzy. Jak wynikało z wywiadu, 4 dni wcześniej, przed przybyciem do naszego szpitala zgłosił się do swojego stomatologa z powodu przerostu dziąseł nad zębami 22. i 23. oraz stanu zapalnego tej okolicy. Zęby nie dawały dolegliwości bólowych oraz były mocno osadzone w zębodołach. Lekarz przyjmujący pacjenta zadecydował o ich usunięciu. Stan ogólny chorego w dniu zgłoszenia się do naszego szpitala był dobry.

W badaniu zewnątrzustnym obserwowano asymetrię twarzy, spowodowaną twardym, niebolesnym wygórowaniem, obejmującym boczną powierzchnię nosa, okolicę podoczodołową i przyśrodkową kąta oka, po stronie lewej (ryc. 1). Węzły chłonne  podżuchwowe były powiększone, pakietowe, niebolesne podczas badania palpacyjnego, zaś szyjne bez zmian.

Badaniem klinicznym stwierdzono obecność egzofitycznego twardego guza, niebolesnego, słabo ruchomego w stosunku do otaczających tkanek, zlokalizowanego na wyrostku zębodołowym szczęki, po stronie usuniętych zębów. Spoista konsystencja guza o wymiarach 13 cm uległa owrzodzeniu, co powodowało trudności w przyjmowaniu pokarmów oraz zaburzenia mowy (ryc. 2).

W obrazie radiologicznym uwidoczniono obok nacieczenia kości również cechy reakcji zagęszczających. Zwapnienia najczęściej obejmowały obwodową część tego guza.

W dalszej części weryfikacji choroby pobrano wycinek z guza do badania histopatologicznego, który przesłano ze wstępnym rozpoznaniem klinicznym: sarcoma. Wynik badania histopatologicznego wycinka pobranego z guza w trybie ambulatoryjnym, który wykonano w Katedrze Patomorfologii UM w Łodzi: fibrosarcoma. Pacjenta przesłano do Kliniki Chirurgii Nowotworów Głowy i Szyi celem leczenia operacyjnego oraz radioterapii.    

OMÓWIENIE

Włokniakomięsak (fibrosarcoma) wśród nowotworów złośliwych nienabłonkowych  jest wymieniany pod względem częstości występowania na drugim miejscu, po chrzęstniakomięsaku (chondrosarcoma). Jest więc dość często występującym guzem tkanek miękkich. Wywodzi się z tkanki łącznej, szczególnie z powięzi, więzadeł i okostnej. Najczęściej jest litym, twardym guzem, zaś przy rozwijaniu się w pobliżu kości powoduje jej naciekanie. W jamie ustnej może rozwijać się w dziąsłach, dając w początkowym okresie obraz przerostu dziąseł lub stanu zapalnego [4].

Powyższe objawy były powodem zgłoszenia się chorego do lekarza, który widząc podejrzaną zmianę w jamie ustnej, podjął decyzję o usunięciu zębów. Zadanie stomatologa jest bardzo odpowiedzialne, gdyż wczesne rozpoznanie ułatwia leczenie, które staje się nieraz bezsilne w przypadkach niewłaściwego postępowania. W ostatecznym rozpoznaniu decyduje jednak badanie histopatologiczne. Polega ono na pobraniu wycinka z guza w znieczuleniu miejscowym, następnie jego umieszczeniu w szklanym naczyniu w roztworze 10% formaliny, opatrzonym nazwiskiem i imieniem chorego.  

Warto dodać, że guzy te cechuje duża dynamika rozwoju, gdyż wcześnie przekraczają one struktury kostne naciekając sąsiednie tkanki. Ponadto funkcja aparatu żucia, jak i bezpośredni kontakt ze środowiskiem jamy ustnej są przyczyną powstawania towarzyszących stanów zapalnych, niejednokrotnie maskujących chorobę zasadniczą, co było zgodne z wywiadem podanym przez pacjenta, w dniu zgłoszenia się do naszego szpitala.

Fibrosarcoma na ogół nie daje przerzutów do okolicznych węzłów chłonnych, zaś przerzuty odległe pojawiają się na ogół w końcowej fazie procesu chorobowego i należą do rzadkości. Zejścia śmiertelne z powodu tej jednostki chorobowej są na ogół następstwem miejscowej progresji guza, poza granice operacyjności [5]. W leczeniu fibrosarcoma części twarzowej czaszki metodą z wyboru jest leczenie operacyjne.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO

1.    Kawecki A.: Ocena skuteczności i wskazań do chemioterapii chorych z nawrotami lub przerzutami odległymi w przebiegu raka narządów głowy i szyi. Nowotwory 2005; 51: 1-6.

2.    Grzesiak-Janas G., Ratajek-Gruda M., Siciarz A.: Usunięcie zębów z guza nowotworowego. Mag Stomat 2003; 10: 54.

3.    Jokiel M.: Uświadomienie społeczeństwa polskiego o nowotworach w latach 1976, 1986 i 1990 oraz wpływające na nie czynniki. Med 2000 1994; 5: 37-39.

4.    Lenartowicz J.: Leczenie chirurgiczne nowotworów na przestrzeni wieków ze szczególnym uwzględnieniem nowotworów jamy ustnej. Nowotwory 2002; 6: 625-631.

5.    Jarema A., Matyja G., Kubrak J., Rubik A.: Włókniakomięsak jamy nosa. Otolaryngol Pol  2008; 58: 124-128.

..............................................................................................................................................................

© Anna Janas, Anna-Maria Szyperska, Patryk Siwik

..............................................................................................................................................................

*Adres do korespondencji

Anna Janas
Zakład Chirurgii Stomatologicznej
Uniwersytecki Szpital Kliniczny Nr 6 UM
92-213 Łódź, ul. Pomorska 25
tel.: 42 675 75 29
e-mail: ania.janas@hot.pl

Pracę nadesłano: 23.02.2010 r.
Przyjęto do druku: 21.04.2010 r.