W fotografii dobre zdjęcie nie jest kwestią przypadku, ale wiedzy. Podobnie rzecz się ma w radiografii stomatologicznej. Szczególną dbałość należy wykazać, wykonując zdjęcia wewnątrzustne. Większość lekarzy stomatologów, których spotykam na kursach z pozycjonowania czujnika do radiografii cyfrowej przyznaje się, że pierwsze kroki w radiografii stawiają samodzielnie. Najczęściej lekarz wybiera technikę dwusiecznej kąta, mylnie sądząc, że jest to technika prostsza (fot. 1, 2, 3, 4).

Tylko nieliczne uczelnie w kraju oferują praktyczne kursy RTG w czasie trwania studiów medycznych. Ta niejednorodność i brak unormowania w programie kształcenia, tj. wiedzy i umiejętności na polu radiologii stomatologicznej sprawia, że zarówno pacjent, jak i operator aparatu RTG jest narażony na większą dawkę promieniowania, natomiast powstające obrazy są trudne do oceny i nie pomagają w trafnym postawieniu diagnozy.

Podwaliny radiografii wewnątrzustnej ukształtowały się zaraz po odkryciu tajemniczych promieni X przez W.C. Roentgena już na początku XIX-tego wieku w Stanach Zjednoczonych. W roku 1899 dr Edmund Kells stosował trzymadełka do ustawienia płytek fotograficznych w jamie ustnej pacjenta, wykorzystując technikę kąta prostego. Następnie w 1904 roku dr Weston Price stworzył podstawy techniki dwusiecznej kąta, którą w 1907 roku uzupełnił dr Antoni Cieszyński o zasadę izometrii. Technikę równoległą, opublikowaną przez Fitzgeralda, zmodyfikował McCormack i nazwał „techniką długiego tubusa”. Na koniec prof. Raper ogłosił kanony otrzymywania zdjęć skrzydłowo-zgryzowych.

Pozycjonery są nieocenioną pomocą w wykonywaniu zdjęć, zarówno na detektorach analogowych, cyfrowych, czy półcyfrowych. Urządzenia te służą do ustawienia właściwych relacji pomiędzy płaszczyzną detektora, osią długą zęba, a promieniem centralnym wiązki promieniowania X. Pozycjonery ułatwiają wykonywanie radiogramów we wszystkich trzech podstawowych technikach wewnątrzustnych: kąta prostego (fot. 5 i 6), dwusiecznej kąta czy skrzydłowo-zgryzowej (fot. 7). Istnieją również pozycjonery do techniki zgryzowej. Jednak najpopularniejsze są zestawy pozycjonerów do metody kąta prostego: jako zestawy pozycjonerów Rinn, czy KerrHave, zarówno do ustawiania filmu RTG, czujnika do radiografii cyfrowej (RVG®), jak i płytek pokrytych fosforem magazynującym (PSP).

Biorąc za kryterium funkcjonalność, pozycjoner składa się z trzech podstawowych części:

1. uchwytu mocującego detektor do ramki (fot. 8),
2. zgryzowej do zagryzienia przez pacjenta (fot. 9 i 10),
3. ustawiającej wiązkę promieniowania RTG w formie prowadnicy (fot. 11 i 12) i okularu (fot. 13).

Pomiędzy składnikami ramek: mocującą detektor (1.) i zgryzową (2.) utworzony jest właściwy dla danej techniki kąt:

• prosty (900) – do wykorzystania ramki w technice kąta prostego (fot. 14),

• dwusiecznej (połowa kąta utworzonego między osią zęba a detektorem promieniowania) – do zastosowania w technice izometrii,

• kąt +10 stopni – do techniki skrzydłowo-zgryzowej (fot. 15).

Część ramki oznaczona numerem 2. spełnia funkcję stabilizującą cały układ, po wcześniejszym unieruchomieniu przez zęby badanego. Przy brakach uzębienia do zagryzienia użyte zostają wałki z ligniny (o właściwej dla ubytku uzębienia średnicy, zwykle od 5 do 10 mm).

Trzeci składnik pozycjonera po właściwym przystawieniu do tubusa lampy rentgenowskiej służy do ustawienia poprawnej relacji wiązki promieniowania rentgenowskiego do obrazowanego obiektu.

Promień centralny wiązki promieniowania RTG, który reprezentuje tą wiązkę powinien być skierowany na:

• wierzchołek zęba – w technice izometrii (fot. 16),

• środek zęba – w technice równoległej (fot. 17),

• płaszczyznę zgryzową – w technice skrzydłowo-zgryzowej (fot. 18).

Kolejność czynności przy montażu ramek Rinn przedstawiono poniżej dla każdej grupy zębowej i techniki osobno:

• technika równoległa dla siekaczy i kłów (fot. 19-22),

• technika równoległa dla zębów przed- i trzonowych (fot. 23-26),

• technika skrzydłowo-zgryzowa zębów bocznych (fot. 27-32).

..............................................................................................................................................................

© Piotr Malisz

..............................................................................................................................................................

Autorzy zdjęć:

fot. 1-13, 15-32. Piotr Malisz, fot. 14. Grzegorz Chołociński.

..............................................................................................................................................................

Adres do korespondencji:

Piotr Malisz
Pracownia Diagnostyki Obrazowej
Uniwersytecka Klinika Stomatologiczna
31-155 Kraków, ul. Montelupich 4