WSTĘP

Pacjenci leczeni aparatami stałymi mają utrudnioną codzienną higienę jamy ustnej, a ryzyko próchnicy i chorób dziąseł wzrasta u nich ze względu na obecność elementów sprzyjających retencji płytki nazębnej (zamki, ligatury, pierścienie) [1]. Szczoteczki ortodontyczne dostępne w sprzedaży mają za zadanie ułatwić
i zwiększyć efektywność szczotkowania zębów. Jednym z takich produktów jest Oral-B Orthodontic – szczoteczka z przyciętym włosiem w kształcie litery V, przeznaczona dla pacjentów ze stałymi aparatami ortodontycznymi.

Celem pracy była ocena skuteczności szczoteczki do zębów Oral-B Orthodontic w usuwaniu płytki nazębnej u pacjentów leczonych aparatami stałymi.

MATERIAŁ I METODY

Badanie przeprowadzono w grupie 40 pacjentów (16 dziewcząt i 24 chłopców; średnia wieku 14,6) leczonych stałymi aparatami ortodontycznymi w Zakładzie Ortodoncji Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. W pierwszym badaniu oceniono stan higieny jamy ustnej za pomocą wskaźników SBI wg Mühlemanna i Sona oraz OHI wg Greene’a i Vermilliona dla zębów 16, 12, 25, 36, 32, 45. Pacjenci otrzymali po dwie szczoteczki do zębów Oral-B Orthodontic (ponieważ czas trwania badania przekraczał miesiąc, po którym to czasie zaleca się wymianę szczoteczki na nową ze względu na jej zużycie). Każdy z badanych dostał jednakową pastę, z poleceniem szczotkowania zębów dwa razy dziennie, wykonując ruchy szorowania i wymiatania wokół zamków ortodontycznych.

Po 6 tygodniach przeprowadzono drugie badanie, podczas którego ponownie oceniono wskaźniki SBI i OHI (tab. I) oraz poproszono pacjentów o odpowiedź na pytania dotyczące właściwości szczoteczki (tab. II).

WYNIKI

Na podstawie przeprowadzonego badania klinicznego u pacjentów ze stałymi aparatami ortodontycznymi, przed zastosowaniem szczoteczki Oral-B Orthodontic w całej grupie stwierdzono średnią wartość wskaźnika SBI 0,44 a OHI 1,0. W drugim badaniu, po 6 tygodniach stosowania szczoteczki, średnie wartości obu wskaźników zmalały odpowiednio: SBI do 0,4 a OHI do 0,87. Stwierdzono również zmianę wartości minimalnej OHI z 0,33 w pierwszym badaniu do 0,16 w drugim badaniu. Natomiast maksymalna wartość wskaźników SBI i OHI (drugie badanie) wzrosła po szczotkowaniu i wynosiła odpowiednio 1,0 dla SBI i 2,0 dla OHI. Większy spadek wartości wskaźnika OHI niż SBI świadczy o tym, że okres 6 tygodni jest niewystarczający do uzyskania prawidłowego stanu dziąseł.

W badaniu nie zauważono istotnych różnic w stanie higieny jamy ustnej między dziewczętami i chłopcami. Wszyscy pacjenci dobrze ocenili skuteczność szczoteczki Oral-B Orthodontic, jednak aż połowa badanych zauważyła podczas szczotkowania wypadanie włosia. Dwie osoby spośród ankietowanych zaobserwowały odkształcenie włosia już w pierwszym miesiącu używania szczoteczki, pozostałe 38 osób w drugim miesiącu. Włosie części roboczej 4 pacjentów oceniło jako za miękkie, a 36 jako odpowiednio twarde. Z 40 badanych 38 osób użyłoby tej szczoteczki ponownie.
Obliczane wartości dla wskaźników przedstawia tabela I. Zmiany w średnich wartościach SBI i OHI zobrazowano na rycinie 1. Wyniki ankiety umieszczono w tabeli II.

DYSKUSJA

Dane z badania wykazały skuteczność i przydatność szczoteczki Oral-B Orthodontic w usuwaniu płytki nazębnej u pacjentów leczonych ortodontycznie aparatami stałymi. Na podstawie odpowiedzi pacjentów szczoteczka ta uzyskała pozytywną opinię. Wypadanie oraz wyginanie włosia po miesiącu może być skutkiem zastosowania za miękkiego i niedostatecznie mocno osadzonego włosia, jak również zbyt energicznego i niewłaściwego użytkowania szczoteczki (za duża siła nacisku).

Na podstawie piśmiennictwa można stwierdzić, że szczoteczki ze stopniowanym włosiem są wydajniejsze i lepiej usuwają osady zgromadzone wokół zamków, a produkty różnych producentów dostępne na rynku wykazują podobną skuteczność [2, 3]. W badaniach in vitro przeprowadzonych przez M. Schätzle szczoteczka Oral-B Orthodontic również uzyskała pozytywne wyniki, zarówno w usuwaniu osadu wokół zamków o standardowej wielkości, jak i zamków „mini”. Najmniej efektywne okazały się szczoteczki o niezróżnicowanym co do wysokości włosiu [4].

Równie zadowalające wyniki uzyskali Kiliçoğlu H. i wsp., którzy porównywali Oral-B Orthodontic z inną – nie będącą ortodontyczną – szczoteczką [5]. Z kolei Sander potwierdził, że przycięte i odpowiednio miękkie włosie poprawia skuteczność szczotkowania. Zwrócił także uwagę na to, że niskie siły nacisku na szczoteczkę pozwalają na lepszą penetrację w przestrzenie interproksymalne, jak i sloty zamków [6]. Williams doszedł do wniosku, że poprawa higieny jamy ustnej w głównej mierze zależy od motywacji pacjenta [7]. Dla pacjentów, którzy mają utrudnioną codzienną higienę jamy ustnej wydaje się być całkiem rozsądne stosowanie szczoteczek do zębów ze stopniowanym włosiem.

WNIOSKI

1. Stwierdzono dobrą skuteczność szczoteczki Oral-B Orthodontic w usuwaniu płytki nazębnej u pacjentów leczonych ortodontycznymi aparatami stałymi.

2. Szczoteczka uzyskała pozytywną opinię badanych, jednak miękkie włosie dość szybko ulega zużyciu, zwłaszcza u pacjentów leczonych aparatami stałymi, którzy powinni myć zęby wielokrotnie w ciągu dnia. Zachodzi więc konieczność przynajmniej comiesięcznej wymiany szczoteczki.

..............................................................................................................................................................

PIŚMIENNICTWO:

1.   Van Gastel i wsp.: Longitudinal changes in microbiology and clinical periodontal variables after placement of fixed orthodontic appliances. J Periodont 2008; Nov; 9 (11): 2078-2086.

2.   Hanioka T., Tanaka M. i wsp.: Plaque removal efficacy of V-shaped toothbrush with new designs in bristle arrangement. J Clin Dent 1999; 10 (4): 127-130.

3.   Shifter C.C. i wsp.: A comparison of plaque removal effectiveness of an electric versus a manual toothbrush. Clinical Preventive Dentistry 1983; 5: 15-19.

4.   Schätzle M. i wsp.: In vitro tooth cleaning efficacy of manual toothbrushes around brackets. Eur J Orthod 2009; 31: 103-107. 

5.   Kiliçoğlu H. i wsp.: Comparison of the effectiveness of two types of toothbrushes on the oral hygiene of patients undergoing orthodontic treatment with fixed appliances. Am J Orth Dent Orth 1997; June, 111 (6): 591-594. 

6.   Sander F.M. i wsp.: Dental care with manual toothbrushes during fixed orthodontic treatment – a new testing procedure. Journal of Orofacial Orthopedics 2005; 66: 299-306. 

7.   Williams P. i wsp.: A clinical trial of an orthodontic toothbrush. Eur J Orthod 1989; 96: 208-213.

..............................................................................................................................................................

© Anna Herud, Katarzyna Krawczyk, Adam Skiba

..............................................................................................................................................................

Adres do korespondencji:

Anna Herud
Zakład Ortodoncji
Katedra Stomatologii Wieku Rozwojowego UM
92-213 Łódź, ul. Pomorska 251
tel.: 42 675 75 80
fax: 42 675 75 16
e-mail: aherud@yahoo.com

Pracę nadesłano: 28.11.2009 r.
Przyjęto do druku: 14.01.2010 r.

Praca recenzowana